Wannan shafi ɓangare ne na jerin da ke bincika dokokin Allah waɗanda ba za a iya yin biyayya da su ba sai lokacin da Haikali yake a Urushalima.

• Ƙari na 8a: Dokokin Allah Waɗanda Suke Buƙatar Haikali
• Ƙari na 8b: Hadayu — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau ba
• Ƙari na 8c: Bukukuwan Littafi Mai Tsarki — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Ko ɗaya daga Cikinsu a Yau ba
• Ƙari na 8d: Dokokin Tsarkakewa — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Ba tare da Haikali ba
• Ƙari na 8e: Zakkoki da ’Ya’yan Fari — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau ba
• Ƙari na 8f: Hidimar Tarayya — Jibin Ƙarshe na Yesu Ƙetarewa ne
• Ƙari na 8g: Dokokin Naziri da Wa’adi — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau ba
• Ƙari na 8h: Biyayya ta Sashe da ta Alama da Suka Shafi Haikali
• Ƙari na 8i: Gicciye da Haikali (Wannan shafi).

Gicciye da Haikali ba maƙiya ba ne, kuma ba “matakai” biyu ba ne da ɗaya ke soke ɗayan. Dokar Allah madawwamiya ce (Zabura 119:89; 119:160; Malakai 3:6). Tsarin Haikali, tare da hadayunsa, firistocinsa, da dokokin tsarki, wannan Dokar madawwamiya ce ta bayar da shi. Mutuwar Yesu ba ta soke ko da doka guda ba. Ta bayyana ainihin zurfin abin da waɗannan dokokin suke nufi tun da farko. Ba a rushe Haikali domin a kawo ƙarshen hadayu ba, amma saboda hukunci kan rashin biyayya (2 Tarihi 36:14-19; Irmiya 7:12-14; Luka 19:41-44). Aikinmu shi ne mu riƙe waɗannan gaskiya tare, ba tare da ƙirƙiro sabon addini da zai maye gurbin Dokar da ra’ayoyin mutane game da Gicciye ba.

Rikicin da ake gani: Ɗan Rago da bagade

Da farko, ana iya ganin kamar akwai rikici:

• A gefe guda, Dokar Allah tana umartar da hadayu, da miƙa hadayu, da hidimar firistoci. (Firistoci 1:1-2; Fitowa 28:1)
• A ɗayan gefen kuwa, an gabatar da Yesu a matsayin “Ɗan Ragon Allah, wanda yake ɗauke zunubin duniya” (Yohanna 1:29; 1 Yohanna 2:2).

Mutane da yawa sukan yi gaggawar yanke hukuncin da Nassosi ba su taɓa yankewa ba: “Idan Yesu ne Ɗan Ragon, to hadayu sun ƙare, Haikali ya ƙare, kuma Dokar da ta umarce su ba ta da muhimmanci kuma.”

Amma Yesu da kansa ya ƙi wannan tunani. Ya faɗa a sarari cewa bai zo domin ya soke Attaura ko Annabawa ba, kuma ko da ɗan ƙaramin alama ba za ta ɓace daga Attaura ba sai lokacin da sama da ƙasa suka shuɗe (Matiyu 5:17-19; Luka 16:17). Sama da ƙasa suna nan har yanzu. Dokar tana nan daram. Bai taɓa soke dokokin hadayu, da miƙa hadayu, da Haikali da bakinsa ba.

Gicciye ba ya shafe dokokin Haikali. Gicciye yana bayyana abin da suke nuni zuwa gare shi da gaske.

Yesu a matsayin Ɗan Ragon Allah — cikar ma’ana ba tare da sokewa ba

Sa’ad da Yohanna ya kira Yesu “Ɗan Ragon Allah” (Yohanna 1:29), ba ya sanar da ƙarshen tsarin hadayu. Yana bayyana ainihin ma’anar kowace hadaya da aka taɓa miƙa bisa bangaskiya. Jinin dabbobi ba shi da iko da kansa (1 Bitrus 1:19-20). Ikonsa ya fito ne daga yin biyayya ga Allah da kuma abin da yake wakilta: hadayar nan gaba ta Ɗan Rago na gaskiya. Allah ba ya faɗin abu ɗaya sa’an nan daga baya ya saɓa wa kansa (Lissafi 23:19).

Tun daga farko, gafara ta dogara ne kullum ga abubuwa biyu da suke aiki tare:

• Yin biyayya ga abin da Allah ya umarta (Kubawar Shari’a 11:26-28; Ezekiyel 20:21)
• Tanadin tsarkakewa da Allah da kansa ya tsara (Firistoci 17:11; Ibraniyawa 9:22)

A Isra’ila ta dā, masu biyayya sukan je Haikali, su miƙa hadayu yadda Dokar ta umarta, kuma su sami tsarkakewa ta alkawari ta gaske, amma ta ɗan lokaci. A yau, Uba ne yake jagorantar masu biyayya zuwa ga Ɗan Rago na gaskiya, Yesu, domin su sami tsarkakewa ta har abada (Yohanna 6:37; 6:39; 6:44; 6:65; 17:6). Tsarin ɗaya ne: Allah ba ya tsarkake masu tawaye (Ishaya 1:11-15).

Gaskiyar cewa Yesu ne Ɗan Rago na gaskiya ba ta soke dokokin hadaya ba. Tana tabbatar da cewa Allah bai taɓa yin wasa da alamomi ba. Komai da ke cikin Haikali abu ne mai muhimmanci, kuma komai yana nuni zuwa ga wani abu na gaske.

Dalilin da ya sa hadayu suka ci gaba bayan Gicciye

Da a ce nufin Allah shi ne ya soke hadayu a daidai lokacin da Yesu ya mutu, da Haikali ya rushe a wannan ranar. Maimakon haka, me ya faru?

• An yage labulen Haikali (Matiyu 27:51), amma ginin ya ci gaba da tsayawa, kuma aka ci gaba da yin ibada a wurin (Ayyukan Manzanni 2:46; 3:1; 21:26).
• An ci gaba da miƙa hadayu da gudanar da ayyukan Haikali kullum (Ayyukan Manzanni 3:1; 21:26), kuma dukan labarin Ayyukan Manzanni ya ɗauka cewa Wuri Mai Tsarki yana aiki.
• Firistoci suka ci gaba da hidima (Ayyukan Manzanni 4:1; 6:7).
• An ci gaba da kiyaye bukukuwa a Urushalima (Ayyukan Manzanni 2:1; 20:16).
• Ko bayan tashinsa daga matattu, ana ganin masu bin Yesu a Haikali (Ayyukan Manzanni 2:46; 3:1; 5:20-21; 21:26), kuma dubban Yahudawa da suka gaskata da shi “dukansu masu himma ne ga Attaura” (Ayyukan Manzanni 21:20).

Babu wani abu a cikin Dokar, babu wata magana ta Yesu, kuma babu wani abu a cikin annabawa da ya sanar cewa hadayu za su zama zunubi ko marasa inganci nan take bayan mutuwar Almasihu. Babu wata annabci da ke cewa, “Bayan Ɗana ya mutu, ku daina kawo dabbobi, domin an soke Dokata game da hadaya.”

Maimakon haka, ayyukan Haikali sun ci gaba domin Allah ba ya magana da baki biyu (Lissafi 23:19). Ba ya umartar da wani abu a matsayin mai tsarki, sa’an nan a ɓoye ya ɗauke shi marar tsarki saboda Ɗansa ya mutu. Da hadayu sun zama tawaye a daidai lokacin da Yesu ya mutu, da Allah ya faɗi hakan a sarari. Bai yi haka ba.

Ci gaba da hidimar Haikali bayan Gicciye ya nuna cewa Allah bai taɓa soke wata doka da ta shafi Wuri Mai Tsarki ba. Kowace hadaya, kowace ibadar tsarkakewa, kowane aikin firist, da kowace ibadar al’umma sun ci gaba da aiki domin Dokar da ta kafa su ba ta canja ba.

Yanayin alamomi na tsarin hadayu

An tsara dukan tsarin hadayu a matsayin alama, ba domin zaɓi ne ko ba shi da iko ba, amma domin yana nuni zuwa ga abubuwan da Allah da kansa ne zai cika wata rana. Warkarwar da ya tabbatar da ita ta ɗan lokaci ce — waɗanda aka warkar za su iya sake yin rashin lafiya. Tsarkakewar biki ta dawo da tsarki na ɗan lokaci kawai — ƙazanta na iya dawowa. Ko da hadayu saboda zunubi sun kawo gafara da ake bukatar a nema sau da sau. Babu ɗaya daga cikin waɗannan abubuwa da ya kawar da zunubi ko mutuwa gaba ɗaya; alamomi ne da Allah ya umarta, suna nuni zuwa ga ranar da Allah zai hallaka mutuwa da kanta (Ishaya 25:8; Daniyel 12:2).

Gicciye ya sa wannan cikawa ta ƙarshe ta yiwu, amma ƙarshen zunubi na gaskiya ba za a gani ba sai bayan hukunci na ƙarshe da tashin matattu, sa’ad da waɗanda suka aikata nagarta za su tashi zuwa tashin rai, waɗanda kuma suka aikata mugunta za su tashi zuwa tashin hukunci (Yohanna 5:28-29). Sai a lokacin ne za a haɗiye mutuwa har abada. Da yake ayyukan Haikali alamomi ne da ke nuni zuwa ga abubuwan madawwamiya, ba abubuwan da kansu ba, mutuwar Yesu ba ta sa su zama marasa amfani ba. Sun ci gaba da aiki har sai da Allah ya cire Haikali cikin hukunci — ba domin Gicciye ya soke su ba, amma domin Allah ya zaɓi ya kawar da alamomin yayin da abubuwan da suke nuni zuwa gare su suke jiran cikar Allah ta ƙarshe a ƙarshen zamani.

Yadda gafara take aiki a yau

Idan ba a taɓa soke dokokin hadayu ba, kuma idan tsarin Haikali ya ci gaba ko bayan gicciye — har sai Allah da kansa ya kawo ƙarshensa a shekara ta 70 A.D., tambaya ta halitta ta taso: Ta yaya kowa zai sami gafara a yau? Amsar tana cikin tsarin nan ɗaya da Allah ya kafa tun farko. Gafara ta kasance kullum ta hanyar yin biyayya ga dokokin Allah (2 Tarihi 7:14; Ishaya 55:7) da kuma ta hadayar da Allah da kansa ya tsara (Firistoci 17:11; ). A Isra’ila ta dā, masu biyayya suna samun tsarkakewar bikin addini a bagade a Urushalima, wadda Dokar ta aiwatar musamman ta wurin zubar da jini (Firistoci 4:20; 4:26; 4:31; Ibraniyawa 9:22). A yau, ana tsarkake masu biyayya ta wurin hadayar Almasihu, Ɗan Ragon Allah na gaskiya wanda yake ɗauke zunubi (Yohanna 1:29).

Wannan ba ya wakiltar canji a cikin Dokar. Yesu bai soke dokokin hadaya ba (Matiyu 5:17-19). Maimakon haka, lokacin da Allah ya cire Haikali, ya canja wurin zahiri da biyayya take haɗuwa da tsarkakewa. Ma’aunin ya kasance ɗaya: Allah yana gafarta wa waɗanda suke tsoronsa kuma suke kiyaye dokokinsa (Zabura 103:17-18; Mai-Wa’azi 12:13). Ba mai zuwa wurin Almasihu sai Uba ya jawo shi (Yohanna 6:37; 6:39; 6:44; 6:65; 17:6), kuma Uba yana jawo waɗanda suke girmama Dokarsa kaɗai (Matiyu 7:21; 19:17; Yohanna 17:6; Luka 8:21; 11:28).

A Isra’ila ta dā, biyayya ce take kai mutum zuwa bagade. A yau, biyayya ce take kai mutum zuwa ga Almasihu. Yanayin waje ya canja, amma ƙa’idar ba ta canja ba. Ba a tsarkake marasa aminci a Isra’ila ta wurin hadayu ba (Ishaya 1:11-16), haka kuma ba a tsarkake marasa aminci a yau ta wurin jinin Almasihu ba (Ibraniyawa 10:26-27). Allah ya kasance yana bukatar abubuwa biyu iri ɗaya: biyayya ga Dokarsa da kuma miƙa kai ga hadayar da ya tsara.

Tun daga farko, babu wani lokaci da jinin kowace dabba, ko hadayar kowace irin hatsi ko gari, ya kawo salama ta gaskiya tsakanin mai zunubi da Allah. Allah ne ya umarci waɗannan hadayu, amma ba su ne ainihin tushen sulhu ba. Nassi ya koyar da cewa ba zai yiwu jinin bijimai da awaki ya ɗauke zunubai ba (Ibraniyawa 10:4), kuma an san Almasihu tun kafin a kafa duniya (1 Bitrus 1:19-20). Tun daga Adnin, salama da Allah ta kasance kullum tana zuwa ta wurin cikakken Ɗa marar zunubi, Makaɗaicin Ɗa (Yohanna 1:18; 3:16) — wanda kowace hadaya take nuni zuwa gare shi (Yohanna 3:14-15; 3:16). Hadayu na zahiri alamu ne na abin duniya waɗanda suka ba mutane damar gani, taɓawa, da jin muhimmancin zunubi, da kuma fahimtar farashin gafara bisa ga yanayin duniya. Sa’ad da Allah ya cire Haikali, gaskiyar ruhaniya ba ta canja ba. Abin da ya canja shi ne siffar abin duniya. Gaskiyar ta kasance daidai kamar dā: hadayar Ɗan ce take kawo salama tsakanin mai laifi da Uba (Ishaya 53:5). Alamomin waje sun ƙare domin Allah ya zaɓi ya cire su, amma gaskiyar ciki — tsarkakewar da Ɗansa yake tanadawa ga masu yi masa biyayya — tana ci gaba ba tare da canji ba (Ibraniyawa 5:9).

Dalilin da ya sa Allah ya halaka Haikali

Da a ce an yi nufin halakar Haikali a shekara ta 70 A.D. domin “a soke hadayu,” da Nassosi sun faɗi haka. Ba su faɗi haka ba. Maimakon haka, Yesu da kansa ya bayyana dalilin halakar da ke tafe: hukunci.

Ya yi kuka saboda Urushalima, ya kuma ce birnin bai gane lokacin ziyararsa ba (Luka 19:41-44). Ya yi gargaɗin cewa za a rushe Haikali dutse bisa dutse (Luka 21:5-6). Ya bayyana cewa an bar gidan a kufai saboda ƙin sauraron manzannin Allah (Matiyu 23:37-38). Wannan ba sanarwar sabon tauhidi ba ce da hadayu za su zama mugunta. Tsohon tsarin hukunci ne sananne: dalili ɗaya da ya sa aka halaka Haikali na farko a shekara ta 586 K.Z. (2 Tarihi 36:14-19; Irmiya 7:12-14).

A wasu kalmomi:

• Haikali ya rushe saboda zunubi, ba domin Dokar ta canja ba.
• An cire bagade saboda hukunci, ba domin hadayu sun zama abin da bai dace da Allah ba.

Dokokin sun ci gaba da kasancewa a rubuce, madawwamiya kamar yadda suka kasance kullum (Zabura 119:160; Malakai 3:6). Abin da Allah ya cire su ne hanyoyin aiwatar da waɗannan dokokin.

Gicciye bai ba da izinin sabon addini marar Dokar ba

Yawancin abin da ake kira “Kiristanci” a yau an gina shi a kan ƙarya mai sauƙi: “Saboda Yesu ya mutu, an soke Dokar hadayu, da bukukuwa, da dokokin tsarki, da Haikali, da aikin firistoci. Gicciye ya maye gurbinsu.”

Amma Yesu bai taɓa faɗin haka ba. Annabawan da suka yi annabci game da shi ba su taɓa faɗin haka ba. Maimakon haka, Almasihu ya bayyana sarai cewa mabiyansa na gaskiya dole ne su yi biyayya ga dokokin Ubansa kamar yadda aka bayar a Tsohon Alkawari, kamar yadda manzanninsa da almajiransa suka yi (Matiyu 7:21; 19:17; Yohanna 17:6; Luka 8:21; 11:28).

Gicciye bai ba kowa izinin:

• soke dokokin Haikali
• ƙirƙiro sababbin ibadu kamar hidimar tarayya domin su maye gurbin Ƙetarewa
• mai da zakkoki albashin fastoci
• maye gurbin tsarin tsarkakewa na Allah da koyarwar zamani
• ɗaukar biyayya a matsayin abin zaɓi

Babu wani abu game da mutuwar Yesu da ya ba mutane izinin sake rubuta Dokar. Abin da take tabbatarwa kawai shi ne cewa Allah yana ɗaukar zunubi da muhimmanci kuma yana ɗaukar biyayya da muhimmanci.

Matsayimmu a yau: mu yi biyayya ga abin da za a iya yi, mu girmama abin da ba za a iya yi ba

Gicciye da Haikali sun haɗu a cikin gaskiya guda da ba za a guje mata ba:

• Dokar tana nan yadda take (Matiyu 5:17-19; Luka 16:17).
• Allah ne ya cire Haikali (Luka 21:5-6).

Wannan yana nufin:

• Dole ne a yi biyayya ga dokokin da har yanzu za a iya yi, ba tare da uzuri ba.
• Dole ne a girmama dokokin da suka dogara ga Haikali kamar yadda aka rubuta, amma kada a aikata su, domin Allah da kansa ne ya cire bagade da aikin firistoci.

Ba ma sake gina tsarin hadayu irin na mutane a yau, domin Allah bai maido da Haikali ba. Ba ma shelanta cewa an soke dokokin hadayu, domin Allah bai taɓa soke su ba.

Muna tsayawa tsakanin Gicciye da dutsen Haikali marar Haikali cikin tsoro da rawar jiki, muna sane da cewa:

• Yesu ne Ɗan Rago na gaskiya wanda yake tsarkake masu yi wa Uba biyayya (Yohanna 1:29; 6:44).
• Dokokin Haikali suna nan a rubuce a matsayin farillai madawwamiya (Zabura 119:160).
• Rashin yiwuwarsu a yanzu sakamakon hukuncin Allah ne, ba izininmu na ƙirƙiro waɗanda za su maye gurbinsu ba (Luka 19:41-44; 21:5-6).

Gicciye da Haikali tare

Hanya madaidaiciya tana ƙin duka matsanancin ra’ayoyin nan biyu:

• Ba “Yesu ya soke hadayu, don haka Dokar ba ta da muhimmanci kuma” ba.
• Ba “Ya kamata mu sake gina hadayu yanzu yadda muka ga dama, ba tare da Haikalin Allah ba” ba.

Maimakon haka:

• Mun gaskata cewa Yesu ne Ɗan Ragon Allah, wanda Uba ya aiko domin waɗanda suke bin Dokarsa (Yohanna 1:29; 14:15).
• Mun yarda cewa Allah ya cire Haikali a matsayin hukunci, ba domin ya soke shi ba (Luka 19:41-44; Matiyu 23:37-38).
• Muna yin biyayya ga kowace doka da har yanzu za a iya aiwatarwa a zahiri a yau.
• Muna girmama dokokin da suka dogara ga Haikali ta hanyar ƙin maye gurbinsu da ibadun mutane.

Gicciye ba ya hamayya da Haikali. Gicciye yana bayyana ma’anar da ke bayan Haikali. Kuma har sai Allah ya maido da abin da ya cire, aikinmu a bayyane yake:

• Mu yi biyayya ga abin da za a iya yi.
• Mu girmama abin da ba za a iya yi ba.
• Kada mu taɓa amfani da Gicciye a matsayin uzurin canja Dokar da Yesu ya zo domin ya cika, ba domin ya hallaka ba (Matiyu 5:17-19).

1 Yohanna 2:2	Shi ne hadayar kaffara saboda zunubanmu, ba domin namu kaɗai ba, har ma domin zunuban dukan duniya.
Firistoci 1:1-2	Ubangiji ya kira Musa, ya yi magana da shi daga cikin Tentin Sujada, ya ce, “Ka faɗa wa Isra’ilawa cewa, Idan wani daga cikinku ya kawo hadaya ga Ubangiji, sai ya kawo hadayarsa ta dabbobi daga cikin garke ko daga cikin tumaki da awaki.”
Fitowa 28:1	Sai ka kawo wa kanka Haruna ɗan’uwanka da ’ya’yansa tare da shi, daga cikin Isra’ilawa, su yi mini hidimar firistoci—Haruna da ’ya’yansa: Nadab da Abihu, da Ele’azara da Itamara.
1 Bitrus 1:18-19	An fanshe ku daga ayyukan banza da kuka gada daga kakanninku, ba da abubuwa masu lalacewa kamar azurfa ko zinariya ba, amma da jinin Almasihu mai tamani, kamar na ɗan rago marar aibi ko tabo.
Kubawar Shari’a 11:26-28	Ku duba, ina sa muku albarka da la’ana a gabanku yau: albarka ce idan kun yi biyayya ga dokokin Ubangiji Allahnku da nake umartarku da su yau, la’ana kuwa idan ba ku yi biyayya ga dokokin Ubangiji Allahnku ba…
Ezekiyel 20:21	Suka yi tawaye a kaina. Ba su bi dokokina ba, kuma ba su yi hankali su kiyaye farillaina ba, waɗanda idan mutum ya aikata su, zai rayu da su.
Firistoci 17:11	Gama ran nama yana cikin jini, na kuwa ba ku shi a kan bagade domin ya yi kaffara saboda rayukanku, gama jini ne yake yin kaffara ta wurin rai.
Ibraniyawa 9:22	Hakika, bisa ga Attaura kusan komai ana tsarkake shi da jini, kuma in ba tare da zubar da jini ba, babu gafara.
Ishaya 1:11-15	“Mene ne amfanin hadayunku a gare ni?” in ji Ubangiji. “Na ƙoshi da hadayun ƙonawa… Ba zan iya jure mugunta da taron biki ba… sa’ad da kuka miƙa hannuwanku, zan ɓoye idanuna; ko da kun yi addu’o’i da yawa, ba zan saurara ba.”
Ishaya 55:7	Mugu ya bar hanyarsa, marar adalci kuma ya bar tunaninsa; bari ya komo ga Ubangiji, domin ya ji tausayinsa, da kuma ga Allahnmu, gama zai gafarta masa a yalwace.
2 Tarihi 7:14	Idan mutanena waɗanda ake kira da sunana suka ƙasƙantar da kansu, suka yi addu’a, suka nemi fuskata, suka juyo daga mugayen hanyoyinsu, zan ji daga sama, in gafarta zunubinsu, in kuma warkar da ƙasarsu.
Matiyu 7:21	Ba duk mai ce mini, “Ubangiji, Ubangiji,” ne zai shiga Mulkin Sama ba, sai wanda yake aikata nufin Ubana da yake cikin Sama.
Yohanna 6:37	Dukan waɗanda Uba ya ba ni za su zo gare ni, kuma duk wanda ya zo gare ni ba zan kore shi ba ko kaɗan.
Yohanna 6:39	Kuma wannan ne nufin wanda ya aiko ni, kada in rasa ko ɗaya daga cikin dukan waɗanda ya ba ni, amma in tashe shi a ranar ƙarshe.
Yohanna 6:65	Sai ya ce, “Shi ya sa na gaya muku cewa ba mai iya zuwa gare ni sai dai idan Uba ya ba shi dama.”
Yohanna 17:6	Na bayyana sunanka ga mutanen da ka ba ni daga cikin duniya. Naka ne su, ka kuwa ba ni su, kuma sun kiyaye maganarka [Tsohon Alkawari].
Luka 8:21	Amma ya amsa musu ya ce, “Mahaifiyata da ’yan’uwana su ne waɗanda suke jin maganar Allah [Tsohon Alkawari] kuma suke aikata ta.”
Luka 11:28	Amma ya ce, “A’a, masu albarka su ne waɗanda suke jin maganar Allah kuma suke kiyaye ta!”
Matiyu 19:17	Sai ya ce masa, “Idan kana so ka shiga rai, ka kiyaye dokokin.”
Yohanna 3:14-15	Kamar yadda Musa ya ɗaga maciji a jeji, haka kuma dole ne a ɗaga Ɗan Mutum, domin duk wanda ya gaskata da shi ya sami rai na har abada.
Ibraniyawa 9:22	Hakika, bisa ga Attaura kusan komai ana tsarkake shi da jini, kuma in ba tare da zubar da jini ba, babu gafara.
Yohanna 3:16	Gama Allah ya ƙaunaci duniya haka, har ya ba da makaɗaicin Ɗansa, domin duk wanda ya gaskata da shi kada ya halaka, amma ya sami rai na har abada.
Ibraniyawa 10:4	Gama ba zai yiwu jinin bijimai da awaki ya ɗauke zunubai ba.
1 Bitrus 1:19-20	Amma da jinin Almasihu mai tamani, kamar na ɗan rago marar aibi ko tabo. An san shi tun kafin a kafa duniya, amma aka bayyana shi a zamanin ƙarshe saboda ku.
Yohanna 1:18	Ba wanda ya taɓa ganin Allah; makaɗaicin Ɗan, wanda yake a wajen Uba, shi ne ya bayyana shi.
Ishaya 53:5	An soke shi saboda laifofinmu; an murƙushe shi saboda muguntarmu; hukuncin da ya kawo mana salama yana kansa, kuma ta wurin raunukansa aka warkar da mu.
Firistoci 4:20	Haka zai yi da bijimin. Kamar yadda ya yi da bijimin hadayar zunubi, haka zai yi da wannan. Firist ɗin kuwa zai yi musu kaffara, za a kuwa gafarta musu.
Firistoci 4:26	Zai ƙona kitsensa duka a kan bagade, kamar kitsen hadaya ta salama. Haka firist ɗin zai yi masa kaffara saboda zunubinsa, za a kuwa gafarta masa.
Firistoci 4:31	Zai cire kitsenta duka, kamar yadda ake cire kitsen hadayun salama. Firist ɗin kuma zai ƙona shi a kan bagade, ya zama ƙanshi mai daɗi ga Ubangiji. Firist ɗin zai yi masa kaffara, za a kuwa gafarta masa.
Zabura 103:17-18	Amma ƙaunataccen alherin Ubangiji yana nan har abada abadin a kan waɗanda suke tsoronsa, adalcinsa kuma a kan ’ya’yan ’ya’yansu, a kan waɗanda suke kiyaye alkawarinsa kuma suke tuna su aikata dokokinsa.
Mai-Wa’azi 12:13	Ƙarshen magana ke nan; an ji komai. Ka ji tsoron Allah, ka kiyaye dokokinsa, gama wannan shi ne dukan aikin mutum.
Ishaya 1:11-16	“Mene ne amfanin yawan hadayunku a gare ni?” in ji Ubangiji; “Na ƙoshi da hadayun ƙonawa na raguna da kitsen dabbobi masu ƙiba… Ku wanke kanku; ku tsarkake kanku; ku kawar da mugayen ayyukanku daga gabana.” (…)
Ibraniyawa 10:26-27	Gama idan muka ci gaba da yin zunubi da gangan bayan mun sami sanin gaskiya, babu sauran hadaya saboda zunubai, sai dai jiran hukunci cikin tsoro da kuma fushin wuta da za ta cinye maƙiya.
Ibraniyawa 5:9	Da aka kammala shi, ya zama tushen ceto na har abada ga dukan waɗanda suke yi masa biyayya.
Zabura 119:89	Ya Ubangiji, maganarka ta kahu daram a cikin sammai har abada.
Zabura 119:160	Jimillar maganarka gaskiya ce, kowace ƙa’idarka ta adalci kuma tana dawwama har abada.
Malakai 3:6	Gama ni Ubangiji ba na canjawa; saboda haka ku, ’ya’yan Yakubu, ba a hallaka ku ba.
2 Tarihi 36:14-19	Dukan shugabannin firistoci da mutanen sun yi rashin aminci ƙwarai, suka bi dukan abubuwan banƙyama na al’ummai… Saboda haka ya kawo musu Sarkin Kaldiyawa… Suka ƙona gidan Allah, suka rushe katangar Urushalima… (…)
Irmiya 7:12-14	Ku tafi yanzu zuwa wurina da yake a Shilo, inda na sa sunana ya zauna tun farko, ku ga abin da na yi masa saboda muguntar mutanena Isra’ila… Saboda haka zan yi wa gidan da ake kira da sunana… kamar yadda na yi wa Shilo.
Luka 19:41-44	Sa’ad da ya kusato, ya ga birnin, ya yi kuka dominsa… “Ba za su bar dutse a kan dutse a cikinki ba, domin ba ki gane lokacin ziyararki ba.”
Yohanna 1:29	Kashegari ya ga Yesu yana zuwa gare shi, ya ce, “Duba, Ɗan Ragon Allah, wanda yake ɗauke zunubin duniya!”
Matiyu 5:17-19	Kada ku yi tsammani na zo domin in soke Attaura ko Annabawa; ban zo domin in soke su ba, amma domin in cika su… sai sama da ƙasa sun shuɗe, ba ko ɗan harafi guda, ko alama guda da za ta shuɗe daga Attaura…
Luka 16:17	Amma ya fi sauƙi sama da ƙasa su shuɗe, da digo guda na Attaura ya zama banza.
Lissafi 23:19	Allah ba mutum ba ne da zai yi ƙarya, ko ɗan mutum da zai canja ra’ayinsa. Ya faɗa ne, ba zai aikata ba?
Yohanna 6:44	Ba mai iya zuwa gare ni sai Uban da ya aiko ni ya jawo shi. Ni kuwa zan tashe shi a ranar ƙarshe.
Matiyu 27:51	Sai labulen Haikali ya yage gida biyu daga sama har ƙasa. Ƙasa ta girgiza, duwatsu kuma suka tsage.
Ayyukan Manzanni 2:46	Kowace rana sukan taru a Haikali, su kuma karya gurasa a gidajensu, suna karɓar abincinsu da murna da zuciya mai karimci.
Ayyukan Manzanni 3:1	Yanzu Bitrus da Yohanna suna hawa zuwa Haikali a lokacin addu’a, a sa’a ta tara.
Ayyukan Manzanni 21:26	Sai Bulus ya ɗauki mutanen, washegari kuma ya tsarkake kansa tare da su, ya shiga Haikali, yana sanar da lokacin da kwanakin tsarkakewa za su cika da kuma hadayar da za a miƙa domin kowannensu.
Ayyukan Manzanni 4:1	Sa’ad da suke magana da mutane, firistoci da shugaban masu tsaron Haikali da Sadukiyawa suka zo wurinsu,
Ayyukan Manzanni 6:7	Maganar Allah ta ci gaba da yaɗuwa, yawan almajirai kuma ya ƙaru ƙwarai a Urushalima, firistoci da yawa kuma suka zama masu biyayya ga bangaskiya.
Ayyukan Manzanni 2:1	Sa’ad da ranar Fentikos ta zo, dukansu suna wuri guda.
Ayyukan Manzanni 20:16	Gama Bulus ya ƙudura ya wuce Afisa a jirgin ruwa, domin kada ya ɓata lokaci a Asiya, yana gaggawar zuwa Urushalima, idan zai yiwu, a ranar Fentikos.
Ayyukan Manzanni 5:20-21	“Ku tafi ku tsaya a Haikali, ku faɗa wa mutane dukan maganar wannan Rai.” Da suka ji haka, suka shiga Haikali da asuba, suka fara koyarwa.
Ayyukan Manzanni 21:20	Da suka ji haka, suka ɗaukaka Allah. Suka ce masa, “Ɗan’uwa, ka ga dubban Yahudawa da suka gaskata. Dukkansu masu himma ne ga Attaura.”
Luka 21:5-6	Sa’ad da waɗansu suke magana game da Haikali, yadda aka ƙawata shi da kyawawan duwatsu da kyautai, sai ya ce, “Game da waɗannan abubuwan da kuke gani, kwanaki suna zuwa da ba za a bar dutse a kan dutse ba, ba tare da an rushe shi ba.”
Matiyu 23:37-38	Ya Urushalima, Urushalima, mai kashe annabawa, mai jejjefe waɗanda aka aiko mata da duwatsu!… Duba, an bar gidanki a kufai.
Yohanna 14:15	Idan kuna ƙaunata, za ku kiyaye dokokina.
Yohanna 14:21	Duk wanda yake da dokokina, yana kuma kiyaye su, shi ne yake ƙaunata. Wanda yake ƙaunata kuma Ubana zai ƙaunace shi, ni kuma zan ƙaunace shi in bayyana kaina gare shi.
Yohanna 14:23	Yesu ya amsa masa ya ce, “Idan wani yana ƙaunata, zai kiyaye maganata, Ubana kuma zai ƙaunace shi, mu kuwa za mu zo gare shi, mu zauna tare da shi.”
Ishaya 25:8	Zai haɗiye mutuwa har abada; Ubangiji Allah kuma zai share hawaye daga kowace fuska…
Daniyel 12:2	Da yawa daga waɗanda suke barci cikin ƙurar ƙasa za su farka, waɗansu zuwa rai madawwami, waɗansu kuma zuwa kunya da wulakanci na har abada.
Yohanna 5:28-29	Kada ku yi mamakin wannan, gama lokaci yana zuwa da dukan waɗanda suke cikin kaburbura za su ji muryarsa, su fito; waɗanda suka aikata nagarta zuwa tashin rai, waɗanda kuma suka aikata mugunta zuwa tashin hukunci.

Wannan shafi wani ɓangare ne na jerin da ke bincika dokokin Allah waɗanda za a iya yin biyayya gare su ne kawai sa’ad da Haikali yake a Urushalima.

• Ƙari na 8a: Dokokin Allah da Ke Buƙatar Haikali
• Ƙari na 8b: Hadayu—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Yau Ba
• Ƙari na 8c: Bukukuwan Littafi Mai Tsarki—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Ko Ɗaya Daga Cikinsu Yau Ba
• Ƙari na 8d: Dokokin Tsarkakewa—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Ba Tare da Haikali Ba
• Ƙari na 8e: Zakkoki da ’Ya’yan Fari—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Yau Ba
• Ƙari na 8f: Hidimar Tarayya—Jibin Ƙarshe na Yesu Ya Kasance Idin Ƙetarewa
• Ƙari na 8g: Dokokin Nazari da Na Wa’adi—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Yau Ba
• Ƙari na 8h: Biyayya ta Ɓangare da Biyayya ta Alama da Suka Shafi Haikali (Wannan shafi).
• Ƙari na 8i: Gicciye da Haikali

Ɗaya daga cikin manyan rashin fahimta a addinin zamani ita ce imani cewa Allah yana karɓar biyayya ta ɓangare ko ta alama a maimakon dokokin da Ya bayar. Amma Dokar Allah takamaimai ce. Kowace kalma, kowane bayani dalla-dalla, da kowane iyaka da aka bayyana ta wurin annabansa da kuma ta wurin Almasihu suna ɗauke da cikakken ikonSa. Ba za a ƙara kome ba. Ba za a rage kome ba (Maimaitawar Shari’a 4:2; 12:32). Da zarar mutum ya yanke shawarar cewa za a iya canja wani ɓangare na Dokar Allah, ko a sassauta shi, ko a musanya shi, ko a sake ƙirƙira shi, ba ya yin biyayya ga Allah kuma—yana yi wa kansa biyayya.

Takamaiman umarnin Allah da yanayin biyayya ta gaskiya

Allah bai taɓa ba da dokoki marasa takamaiman bayani ba. Ya ba da dokoki bayyanannu. Sa’ad da Ya yi umurni game da hadayu, Ya ba da bayani dalla-dalla game da dabbobin, firistoci, bagadi, wuta, wurin, da lokacin. Sa’ad da Ya yi umurni game da bukukuwa, Ya bayyana kwanakin, hadayu, sharuddan tsarki, da wurin bauta. Sa’ad da Ya yi umurni game da wa’adodi, Ya bayyana yadda ake farawa da su, yadda ake ci gaba da su, da yadda dole ne a ƙare su. Sa’ad da Ya yi umurni game da zakkoki da ’ya’yan fari, Ya bayyana abin da za a kawo, inda za a kai shi, da wanda zai karɓa. Babu abin da ya dogara ga ƙirƙirar mutum ko fassarar mutum.

Wannan takamaiman bayani ba bisa kuskure yake ba. Yana nuna halin Wanda ya ba da Dokar. Allah ba Ya yin sakaci, ba Ya yin abu a wajen ƙa’ida, kuma ba Ya barin a yi abubuwa bisa son rai. Yana bukatar a yi biyayya ga abin da Ya umarta, ba ga abin da mutane suke so da ace Ya umarta ba.

Saboda haka, sa’ad da wani ya yi biyayya ga doka a wani ɓangare kawai—ko ya musanya ayyukan da ake bukata da ayyukan alama—ba ya yi wa Allah biyayya kuma. Yana yi wa wani salo na umarnin da shi da kansa ya ƙirƙira biyayya.

Biyayya ta ɓangare rashin biyayya ce

Biyayya ta ɓangare ita ce ƙoƙarin bin sassan umarni da suke “da sauƙi” ko “masu dacewa,” tare da watsar da sassan da suke da wuya, masu tsada, ko masu takura. Amma Dokar ba ta zo a gutsure ba. Zaɓar abin da za a yi biyayya gare shi yana nufin ƙin ikon Allah a kan sassan da aka yi watsi da su.

Allah ya yi wa Isra’ila gargaɗi akai-akai cewa ƙin bin ko da wani daki-daki guda na dokokinSa tawaye ne (Maimaitawar Shari’a 27:26; Irmiya 11:3-4). Yesu ya tabbatar da wannan gaskiyar sa’ad da Ya ce duk wanda ya sassauta ko da mafi ƙanƙantar doka, za a kira shi mafi ƙanƙanta a cikin mulkin sama (Matiyu 5:17-19). Almasihu bai taɓa ba da izinin yin watsi da sassa masu wuya a ci gaba da bin sauran ba.

Yana da muhimmanci kowa ya fahimta cewa ba a taɓa soke dokokin da suka dogara ga Haikali ba. Allah ne Ya cire Haikali, ba Dokar ba. Sa’ad da ba za a iya yin biyayya ga Dokar gaba ɗaya ba, yin biyayya ta ɓangare ba zaɓi ba ne. Dole ne mai bauta ya girmama Dokar ta wajen ƙin gyara ta.

Biyayya ta alama bauta ce da mutum ya ƙirƙira

Biyayya ta alama ta fi haɗari. Takan faru sa’ad da mutum ya yi ƙoƙarin musanya umarni da ba zai yiwu a yi ba da wani aiki na alama da aka tsara domin “girmama” dokar asali. Amma Allah bai ba da izinin musanya umarni da alamomi ba. Bai bar Isra’ila ta musanya hadayu da addu’o’i ko bukukuwa da tunani ba sa’ad da Haikali yake tsaye. Bai yarda da wa’adodin Nazari na alama ba. Bai yarda da zakkoki na alama ba. Bai taɓa gaya wa kowa cewa za a iya musanya ibadun zahiri da sauƙaƙaƙƙun salo da mutane za su iya yi a ko’ina ba.

Ƙirƙirar biyayya ta alama kamar a ce rashin yiwuwar yin biyayya a zahiri ya zo wa Allah ba zato ba tsammani ne—kamar Allah yana bukatar taimakonmu mu “kwaikwayi” abin da Shi da kansa Ya cire. Amma wannan laifi ne ga Allah. Yana ɗaukar dokokinSa a matsayin abubuwan da za a iya sauyawa, takamaicin umarninSa a matsayin abin ciniki, da nufinSa a matsayin wani abu da dole ne ƙirƙirar mutum ta “taimaka” masa.

Biyayya ta alama rashin biyayya ce domin tana musanya umarnin da Allah ya faɗa da wani abu da bai faɗa ba.

Sa’ad da yin biyayya ya zama ba zai yiwu ba, Allah yana bukatar mu kame kanmu, ba mu musanya umarnin ba

Sa’ad da Allah Ya cire Haikali, bagadi, da hidimar Lawiyawa, Ya bayyana abu a sarari: ba za a iya aiwatar da wasu dokoki kuma ba. Amma bai ba da izinin wani abu ya maye gurbinsu ba.

Amsar da ta dace ga umarnin da ba za a iya yi a zahiri ba mai sauƙi ce:

A daina yin biyayya gare shi har sai Allah Ya maido da hanyoyin yin biyayya.

Wannan ba rashin biyayya ba ne. Yin biyayya ne ga iyakokin da Allah da kansa Ya kafa. Tsoron Ubangiji ne da aka bayyana ta wurin tawali’u da kame kai.

Ƙirƙirar salo na alama na doka ba tawali’u ba ne—tawaye ne da aka sa masa kamannin ibada.

Haɗarin “sauye-sauyen da za a iya yi”

Addinin zamani yakan yi ƙoƙarin ƙirƙirar “sauye-sauyen da za a iya yi” na dokokin da Allah Ya sa ba zai yiwu a aiwatar da su ba:

• Hidimar tarayya da aka ƙirƙira domin maye gurbin hadayar Idin Ƙetarewa
• Gudummawar kuɗi ta kashi 10 cikin 100 da ta maye gurbin zakka da Allah Ya ayyana
• “Atisayen” bukukuwa da suka maye gurbin hadayun da aka umarta a Urushalima
• Ayyukan Nazari na alama da suka maye gurbin ainihin wa’adin
• “Koyarwar tsarki” ta ibada da ta maye gurbin tsarin tsarki na Littafi Mai Tsarki

Kowace daga cikin waɗannan ayyuka tana bin tsari ɗaya:

1. Allah ya ba da umarni takamaimai.
2. Allah Ya cire Haikali, ya sa yin biyayya ya zama ba zai yiwu ba.
3. Mutane suka ƙirƙiri wani salo da aka gyara da za su iya aiwatarwa.
4. Suka kira shi biyayya.

Amma Allah ba Ya karɓar abubuwan da aka ƙirƙira domin su maye gurbin dokokinSa. Yana karɓar biyayyar da Shi da kansa Ya ayyana kawai.

Ƙirƙirar abin maye gurbi tana nuna kamar Allah ya yi kuskure—kamar Ya yi tsammanin za a ci gaba da yin biyayya amma Ya kasa tanadar da hanyar yin biyayya. Hakan yana ɗaukar basirar ɗan Adam a matsayin mafita ga “matsala” da ake zargin Allah bai lura da ita ba. Wannan cin mutunci ne ga hikimar Allah.

Biyayya a yau: girmama Dokar ba tare da gyara ta ba

Matsayin da ya dace a yau shi ne irin matsayin da ake bukata a cikin dukan Littafi Mai Tsarki: mu yi biyayya ga duk abin da Allah Ya sa ya yiwu, kuma mu ƙi gyara abin da bai sa ya yiwu ba.

• Muna bin dokokin da ba su dogara ga Haikali ba.
• Muna girmama dokokin da suka dogara ga Haikali ta wajen ƙin gyara su.
• Muna ƙin biyayya ta ɓangare.
• Muna ƙin biyayya ta alama.
• Muna tsoron Allah sosai har mu yi biyayya ga abin da Ya umarta kawai, ta hanyar da Ya umarta.

Wannan ita ce bangaskiya ta gaskiya. Wannan ita ce biyayya ta gaskiya. Duk wani abu dabam addinin mutum ne ya ƙirƙira.

Zuciyar da take rawar jiki saboda Maganarsa

Allah yana jin daɗin mai bauta da yake rawar jiki saboda Maganarsa (Ishaya 66:2)—ba mai bauta da yake sake fasalta MaganarSa domin ya mai da ita mai sauƙi ko mai yiwuwa ba. Mutum mai tawali’u ya ƙi ƙirƙirar sababbin dokoki domin su maye gurbin waɗanda Allah Ya ɗan sa ba za a iya kaiwa gare su ba. Ya fahimci cewa dole ne biyayya ta dace da umarnin da Allah ya faɗa da gaske.

Dokar Allah tana nan cikakkiya. Ba a soke kome ba. Amma ba za a iya yin biyayya ga kowace doka a yau ba. Amsar aminci ita ce ƙin biyayya ta ɓangare, ƙin biyayya ta alama, da kuma girmama Dokar daidai yadda Allah Ya bayar da ita.

Maimaitawar Shari’a 4:2	Kada ku ƙara kome ga maganar da na umarce ku, ko ku rage kome daga gare ta, domin ku kiyaye dokokin Ubangiji Allahnku waɗanda na umarce ku.
Maimaitawar Shari’a 12:32	Duk abin da na umarce ku, ku mai da hankali ku aikata. Kada ku ƙara kome a kansa, ko ku rage kome daga gare shi.
Maimaitawar Shari’a 27:26	La’ananne ne duk wanda bai tabbatar da maganganun wannan doka ta wurin aikata su ba. Dukan jama’a kuwa su ce, “Amin.”
Irmiya 11:3-4	Ubangiji, Allah na Isra’ila, ya ce: La’ananne ne mutumin da bai ji maganganun wannan alkawari ba, wanda na umarci kakanninku da shi sa’ad da na fitar da su daga ƙasar Masar… ina cewa, Ku yi biyayya da maganata, ku aikata duk abin da na umarce ku… (…)
Matiyu 5:17-19	Kada ku yi zaton na zo ne domin in soke Attaura ko Annabawa; ban zo ne domin in soke su ba, sai dai in cika su. Gama hakika ina gaya muku, har sama da ƙasa su shuɗe, ba ko ɗigo ko alamar rubutu ɗaya da za ta shuɗe daga cikin Attaura, sai an cika kome. Saboda haka, duk wanda ya sassauta ko da ɗaya daga cikin waɗannan dokoki mafi ƙanƙanta… za a kira shi mafi ƙanƙanta a cikin mulkin sama…
Ishaya 66:2	Dukan waɗannan abubuwa hannuna ne ya yi, saboda haka dukan waɗannan abubuwa suka kasance, in ji Ubangiji. Amma ga wanda zan kula: wanda yake da tawali’u, mai tuba a ruhu, kuma yake rawar jiki saboda maganata.

Wannan shafi yana cikin jerin da ke nazarin dokokin Allah waɗanda ba za a iya yin biyayya da su ba sai lokacin da Haikali yake a Urushalima.

• Ƙari na 8a: Dokokin Allah da Ke Buƙatar Haikali
• Ƙari na 8b: Hadayu—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Cika Su a Yau ba
• Ƙari na 8c: Bukukuwan Littafi Mai Tsarki—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Cika Ko Ɗaya daga Cikinsu a Yau ba
• Ƙari na 8d: Dokokin Tsarkakewa—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Cika Su ba Sai da Haikali
• Ƙari na 8e: Zakkoki da ’Ya’yan Fari—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Cika Su a Yau ba
• Ƙari na 8f: Hidimar Tarayya—Jibin Ƙarshe na Yesu Bikin Ƙetarewa ne
• Ƙari na 8g: Dokokin Naziri da Alwashi—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Cika Su a Yau ba (Wannan shafi).
• Ƙari na 8h: Biyayya ta Ɗan-Ɗan da ta Alama da Ke da Alaƙa da Haikali
• Ƙari na 8i: Gicciye da Haikali

Dokokin alwashi, har da alwashin Naziri, suna nuna irin zurfin dogaron wasu dokokin Attaura ga tsarin Haikali da Allah ya kafa. Tun da an kawar da Haikali, bagade, da firistocin Lawi, ba za a iya cika waɗannan alwashin a yau ba. Ƙoƙarin zamani na kwaikwayon waɗannan alwashin ko na mai da su na “ruhaniya”—musamman alwashin Naziri—ba biyayya ba ne, ƙirƙirarru ne. Shari’a ce ke bayyana mene ne waɗannan alwashin, yadda ake farawa da su, yadda ake ƙare su, da kuma yadda dole ne a cika su a gaban Allah. Ba tare da Haikali ba, ba za a iya cika kowane alwashin Attaura yadda Allah ya umarta ba.

Abin da Shari’a ta umarta game da alwashi

Shari’a tana ɗaukar alwashi da matuƙar muhimmanci. Sa’ad da mutum ya yi wa Allah alwashi, alwashin yakan zama wajibi mai ɗaurewa wanda dole ne a cika daidai yadda aka yi alƙawari (Lissafi 30:1-2; Maimaitawar Shari’a 23:21-23). Allah ya yi gargaɗi cewa jinkirta cika alwashi ko ƙin cikawa zunubi ne. Amma cika alwashi ba kawai abu ne na zuciya ko na alama ba—yana buƙatar aiki, hadayu, da sa hannun Wuri Mai Tsarki na Allah.

Alwashi da yawa sun haɗa da hadayun godiya ko hadayun radin kai, ma’ana dole ne a cika alwashin a bagaden Allah, a wurin da Ya zaɓa (Maimaitawar Shari’a 12:5-7; 12:11). Ba tare da bagade ba, ba za a iya kammala kowane alwashi ba.

Alwashin Naziri: doka mai dogaro da Haikali

Alwashin Naziri shi ne misali mafi bayyana na umarni da ba za a iya cikawa a yau ba, ko da yake ana iya kwaikwayon wasu halaye na zahiri da ke da alaƙa da shi. Lissafi sura ta 6 ta bayyana alwashin Naziri dalla-dalla, kuma surar tana nuna bambanci a sarari tsakanin alamomin zahiri na keɓewa da kuma buƙatun da ke sa alwashin ya zama ingantacce a gaban Allah.

Alamomin zahiri sun haɗa da:

• Kauce wa ruwan inabi da dukan kayayyakin inabi (Lissafi 6:3-4)
• Barin gashi ya yi tsawo ba tare da aski ya taɓa kai ba (Lissafi 6:5)
• Kauce wa ƙazantar gawa (Lissafi 6:6-7)

Amma babu ɗaya daga cikin waɗannan halaye da zai kafa ko ya kammala alwashin Naziri. Bisa ga Shari’a, alwashin yana kammaluwa ne kawai—kuma Allah yana karɓarsa ne kawai—sa’ad da mutum ya je Wuri Mai Tsarki ya miƙa hadayun da ake buƙata:

• Hadayar ƙonawa
• Hadayar zunubi
• Hadayar salama
• Hadayun hatsi da na abin sha

An umarci a miƙa waɗannan hadayu a matsayin muhimmin ƙarshe na alwashin (Lissafi 6:13-20). Ba tare da su ba, alwashin bai kammala ba kuma ba shi da inganci. Allah ya kuma buƙaci a miƙa ƙarin hadayu idan ƙazanta ta faru bisa kuskure, ma’ana alwashin ba zai iya ci gaba ko sake farawa ba tare da tsarin Haikali ba (Lissafi 6:9-12).

Wannan shi ne dalilin da ya sa alwashin Naziri ba zai iya kasancewa a yau ba. Mutum na iya kwaikwayon wasu ayyuka na zahiri, amma ba zai iya shiga, ci gaba da, ko kammala alwashin da Allah ya ƙayyade ba. Ba tare da bagade, firistoci, da Wuri Mai Tsarki ba, babu alwashin Naziri—kwaikwayo na mutum ne kawai.

Yadda Isra’ilawa suka yi biyayya

Isra’ilawa masu aminci da suka yi alwashin Naziri sun yi biyayya ga Shari’a tun daga farko har ƙarshe. Sun keɓe kansu a kwanakin alwashin, suka guji ƙazanta, sa’an nan suka haura zuwa Wuri Mai Tsarki don su kammala alwashin da hadayun da Allah ya buƙata. Ko da ƙazanta ta faru bisa kuskure, sai an miƙa takamaiman hadayu don a “sake farawa” da alwashin (Lissafi 6:9-12).

Babu wani Ba’isra’ile da ya taɓa kammala alwashin Naziri a majami’ar ƙauye, a gida na kashin kansa, ko a wani biki na alama. Dole ne a yi shi a Wuri Mai Tsarki da Allah ya zaɓa.

Haka yake ga sauran alwashin. Cikawa tana buƙatar hadayu, kuma hadayu suna buƙatar Haikali.

Dalilin da ya sa ba za a iya yin biyayya da waɗannan alwashin a yau ba

Ba za a iya kammala alwashin Naziri—ko kowane alwashi a Attaura da ke buƙatar hadayu—yau ba, domin bagaden Allah ba ya nan. Haikali ya ɓace. Firistoci ba sa hidima. Wuri Mai Tsarki ba ya nan. Kuma idan babu waɗannan, ba za a iya yin muhimmin aiki na ƙarshe na alwashin ba.

Attaura ba ta yarda a “ƙare alwashin Naziri ta ruhaniya” ba tare da hadayu ba. Ba ta yarda malamai na zamani su ƙirƙiri ƙarewa ta alama, wasu bukukuwa dabam, ko fassarori na kashin kansu ba. Allah ne ya ƙayyade yadda dole ne a ƙare alwashin, kuma Ya kawar da hanyoyin yin biyayya.

Saboda wannan:

• Babu wanda zai iya yin alwashin Naziri bisa ga Attaura a yau.
• Ba za a iya cika alwashin da ya ƙunshi hadayu a yau ba.
• Duk wani ƙoƙari na alama na kwaikwayon waɗannan alwashin ba biyayya ba ne.

Waɗannan dokokin na har abada ne, amma yin biyayya ba zai yiwu ba sai Allah ya maido da Haikali.

Yesu bai soke waɗannan dokoki ba

Yesu bai taɓa soke dokokin alwashi ba. Ya gargaɗi mutane su guji yin alwashi cikin sakaci saboda wajabcin da ke tattare da shi (Matiyu 5:33-37), amma bai kawar da ko buƙata ɗaya da aka rubuta a Lissafi ko Maimaitawar Shari’a ba. Bai taɓa gaya wa almajiransa cewa alwashin Naziri ya tsufa ko kuma cewa alwashi ba sa buƙatar Wuri Mai Tsarki ba.

Yin aski da Bulus ya yi (Ayyukan Manzanni 18:18) da kuma shiga cikin biyan kuɗin tsarkakewa a Urushalima (Ayyukan Manzanni 21:23-24) sun tabbatar da cewa Yesu bai soke dokokin alwashi ba, kuma kafin a hallaka Haikali, Isra’ilawa sun ci gaba da cika alwashinsu daidai yadda Attaura ta buƙata. Bulus bai kammala wani abu a ɓoye ko a majami’a ba; ya je Urushalima, zuwa Haikali, da bagade, domin Shari’a ce ta ƙayyade inda dole ne a kai alwashi don a kammala shi. Attaura ce ke ƙayyade mene ne alwashin Naziri, kuma bisa ga Attaura, ba za a iya cika kowane alwashi ba tare da hadayun da ake miƙawa a Wuri Mai Tsarki na Allah.

Biyayya ta alama rashin biyayya ce

Kamar yadda yake ga hadayu, bukukuwa, zakkoki, da dokokin tsarkakewa, kawar da Haikali yana tilasta mana mu girmama waɗannan dokoki—ba ta hanyar ƙirƙirar madadinsu ba, amma ta hanyar ƙin iƙirarin cewa muna yin biyayya a inda yin biyayya ba zai yiwu ba.

Kwaikwayon alwashin Naziri a yau ta hanyar barin gashi ya yi tsawo, ƙin shan ruwan inabi, ko guje wa jana’iza ba biyayya ba ne. Aiki ne na alama da ba shi da alaƙa da umarnin da Allah ya bayar a zahiri. Ba tare da hadayu a Wuri Mai Tsarki ba, alwashin ba shi da inganci tun daga farko.

Allah ba ya karɓar biyayya ta alama. Mai bauta da ke tsoron Allah ba ya ƙirƙirar madadin Haikali ko bagade. Yana girmama Shari’a ta wurin amincewa da iyakokin da Allah da kansa ya kafa.

Muna yin biyayya ga abin da za a iya yi wa biyayya, muna kuma girmama abin da ba za a iya yi wa biyayya ba

Alwashin Naziri mai tsarki ne. Alwashi gaba ɗaya ma masu tsarki ne. Ba a soke ko ɗaya daga cikin waɗannan dokoki ba, kuma babu wani abu a cikin Attaura da ke nuna cewa wata rana za a sauya su da ayyukan alama ko niyya ta cikin zuciya.

Amma Allah ya kawar da Haikali. Saboda haka:

• Ba za mu iya kammala alwashin Naziri ba.
• Ba za mu iya kammala alwashin da ke buƙatar hadayu ba.
• Muna girmama waɗannan dokoki ta wurin ƙin yin kamar muna cika su ta alama.

Yin biyayya a yau yana nufin kiyaye umarnin da har yanzu za a iya kiyayewa da kuma girmama sauran har sai Allah ya maido da Wuri Mai Tsarki. Alwashin Naziri yana nan a rubuce cikin Shari’a, amma ba za a iya yin biyayya da shi ba sai bagade ya sake tsayawa.

Lissafi 30:1-2	Musa ya yi magana da shugabannin kabilun jama’ar Isra’ila, ya ce, “Ga abin da Ubangiji ya umarta. Idan mutum ya yi wa Ubangiji alwashi, ko ya rantse da rantsuwa don ya ɗaure kansa da alkawari, kada ya karya maganarsa. Ya aikata dukan abin da ya fito daga bakinsa.”
Maimaitawar Shari’a 23:21-23	Idan ka yi wa Ubangiji Allahnka alwashi, kada ka yi jinkirin cikawa, gama Ubangiji Allahnka zai bukaci ka cika shi, kuma za ka zama mai laifin zunubi. Amma idan ka ƙi yin alwashi, ba za ka zama mai laifi ba. Ka mai da hankali ka aikata abin da ya fito daga bakinka… (…)
Maimaitawar Shari’a 12:5-7	Amma sai ku nemi wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa daga cikin dukan kabilunku, don ya sa sunansa da mazauninsa a can. A can ne za ku je, a can kuma za ku kawo hadayunku na ƙonawa da sauran hadayunku, da zakkokinku da gudummawar da kuka bayar… A can za ku ci abinci a gaban Ubangiji Allahnku, ku yi farin ciki…
Maimaitawar Shari’a 12:11	Sa’an nan zuwa wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa domin sunansa ya zauna a can, a can za ku kawo dukan abin da na umarce ku: hadayunku na ƙonawa da sauran hadayunku, zakkokinku da gudummawar da kuka bayar, da kuma dukan mafi kyawun hadayun alwashin da kuka yi wa Ubangiji alwashi.
Lissafi 6:3-4	Sai ya keɓe kansa daga ruwan inabi da giya mai ƙarfi. Kada ya sha ruwan tsami da aka yi daga ruwan inabi ko giya mai ƙarfi, kada ya sha kowane ruwan ’ya’yan inabi, ko ya ci inabi, sabo ko busasshe. Duk tsawon kwanakin keɓewarsa kada ya ci kome da aka samar daga kurangar inabi, har ma da ƙwayoyin inabi ko fatunsu.
Lissafi 6:5	Duk tsawon kwanakin alwashin keɓewarsa, kada aski ya taɓa kansa. Har sai lokacin da ya keɓe kansa ga Ubangiji ya cika, zai kasance mai tsarki. Zai bar gashin kansa ya yi tsawo.
Lissafi 6:6-7	Duk tsawon kwanakin da ya keɓe kansa ga Ubangiji, kada ya kusanci gawa. Ko da mahaifinsa ko mahaifiyarsa, ko ɗan’uwansa ko ’yar’uwarsa suka mutu, kada ya ƙazantar da kansa saboda su, domin alamar keɓewarsa ga Allah tana kansa.
Lissafi 6:9-12	Idan kuma wani ya mutu ba zato ba tsammani kusa da shi, ya ƙazantar da kan da aka keɓe, sai ya aske kansa a ranar tsarkakewarsa… a rana ta takwas kuma ya kawo wa firist kurciyoyi biyu ko tattabaru biyu… ya sake keɓe kansa, ya kuma sake fara kwanakin keɓewarsa… (…)
Lissafi 6:13-20	Ga kuma dokar Naziri sa’ad da lokacin keɓewarsa ya cika: za a kai shi bakin ƙofar alfarwar sujada, ya kawo wa Ubangiji hadayarsa, ɗan rago namiji mai shekara ɗaya marar lahani don hadayar ƙonawa, da ’yar tunkiya mai shekara ɗaya marar lahani don hadayar zunubi, da kuma rago marar lahani don hadayar salama… (…)
Lissafi 6:18	Naziri zai aske kan da aka keɓe a bakin ƙofar alfarwar sujada, ya ɗauki gashin kan da aka keɓe ya sa a cikin wutar da ke ƙarƙashin hadayar salama.
Matiyu 5:33-37	Kun kuma ji an faɗa wa mutanen zamanin dā, “Kada ku rantse da ƙarya, amma ku cika wa Ubangiji abin da kuka rantse.” Amma ni ina gaya muku, kada ku rantse ko kaɗan… Bari abin da kuke faɗa ya zama “I” ko “A’a” kawai; duk abin da ya wuce wannan daga mugunta yake.
Ayyukan Manzanni 18:18	Bayan wannan, Bulus ya ƙara zama na kwanaki da yawa, sa’an nan ya yi bankwana da ’yan’uwa ya tashi cikin jirgi zuwa Siriya, tare da shi kuma akwai Biriskilla da Akila. A Kenkireya ya aske gashinsa, domin yana ƙarƙashin alwashi.
Ayyukan Manzanni 21:23-24	Saboda haka, ka yi abin da muka gaya maka. Muna da mutum huɗu waɗanda suke ƙarƙashin alwashi; ka tafi ka tsarkake kanka tare da su, ka kuma biya musu kuɗin da ake buƙata domin su aske kawunansu. Ta haka kowa zai sani cewa babu gaskiya cikin abin da aka faɗa maka…

Wannan shafi ɓangare ne na jerin da ke bincika dokokin Allah waɗanda ba za a iya yin biyayya gare su ba sai lokacin da Haikali yake a Urushalima.

• Ƙari na 8a: Dokokin Allah da ke Bukatar Haikali
• Ƙari na 8b: Hadayu—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau Ba
• Ƙari na 8c: Bukukuwan Littafi Mai Tsarki—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Ko Ɗaya Daga Cikinsu a Yau Ba
• Ƙari na 8d: Dokokin Tsarkakewa—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Ba Sai da Haikali
• Ƙari na 8e: Zakka da ’Ya’yan Farko—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau Ba
• Ƙari na 8f: Sabis na tarayya—Jibin Ƙarshe na Yesu shi ne Idin Ƙetarewa (Wannan shafin).
• Ƙari na 8g: Dokokin Nazarite da Alkawura—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau Ba
• Ƙari na 8h: Biyayya Ta Wani Sashe da Ta Alama da Ke da Alaƙa da Haikali
• Ƙari na 8i: Gicciye da Haikali

Sabis na tarayya yana ɗaya daga cikin misalai mafi ƙarfi na abin da wannan jerin ke bayyanawa: “biyayya” ta alama da aka ƙirƙira domin maye gurbin dokokin da Allah da kansa ya sa ba za a iya yin biyayya gare su ba lokacin da Ya cire Haikali, bagaden, da firistocin Lawi. Dokar Allah ba ta taɓa umartar a riƙa yin bikin burodi da ruwan inabi a madadin hadayu ko Idin Ƙetarewa ba. Yesu bai taɓa soke dokokin Haikali ba, kuma bai taɓa kafa wata sabuwar ibada domin maye gurbinsu ba. Abin da mutane a yau suke kira “Jibin Ubangiji” ba umarni ba ne daga Attaura, kuma ba dokar Allah ba ce mai zaman kanta daga Haikali. Bikin mutane ne da aka gina bisa rashin fahimtar abin da Yesu ya yi a Idin Ƙetarewa na ƙarshe.

Tsarin Dokar: hadayu na gaske, jini na gaske, bagade na gaske

A ƙarƙashin Dokar, ba a taɓa danganta gafara da tunawa da alamu ba tare da hadaya ba. Babban tsari a sarari yake: ana magance zunubi sa’ad da aka miƙa jini na gaske a bagade na gaske a wurin da Allah ya zaɓa domin Sunansa (Littafin Firistoci 17:11; Maimaitawar Shari’a 12:5-7). Wannan gaskiya ce game da hadayu na kullum, hadayun zunubi, hadayun ƙonawa, da kuma ɗan ragon Idin Ƙetarewa da kansa (Fitowa 12:3-14; Maimaitawar Shari’a 16:1-7).

Abincin Idin Ƙetarewa ba bikin tunawa ne da kowa zai yi yadda ya ga dama ba. Ibada ce da aka umarta mai waɗannan abubuwa:

• Ɗan rago na gaske, marar aibi
  • Fitowa 12:3 — Kowane gida ya ɗauki ɗan rago bisa umarnin Allah.
  • Fitowa 12:5 — Dole ne ɗan ragon ya zama marar aibi, cikakken ɗan namiji mai shekara ɗaya.
• Jini na gaske, ana amfani da shi daidai yadda Allah ya umarta
  • Fitowa 12:7 — Su ɗauki jinin ɗan ragon su shafa a madogaran ƙofa da kan ƙofar.
  • Fitowa 12:13 — Jinin zai zama alama a gare su; Allah zai ƙetare wurin da aka shafa jini na gaske kawai.
• Gurasa marar yisti da ganyaye masu ɗaci
  • Fitowa 12:8 — Dole ne su ci ɗan ragon tare da gurasa marar yisti da ganyaye masu ɗaci.
  • Maimaitawar Shari’a 16:3 — Kada su ci gurasa mai yisti, sai dai gurasar wahala na kwana bakwai.
• Lokaci da tsari na musamman
  • Fitowa 12:6 — Dole a yanka ɗan ragon a magariba a rana ta goma sha huɗu.
  • Littafin Firistoci 23:5 — Idin Ƙetarewa yana a rana ta goma sha huɗu ga watan farko, a lokacin da aka ƙayyade.

Daga baya, Allah ya mayar da Idin Ƙetarewa a wuri guda: ba za a ƙara yin hadayar ɗan ragon a kowane gari ba, sai dai a wurin da Ya zaɓa, a gaban bagadensa (Maimaitawar Shari’a 16:5-7). Dukkan tsarin ya dogara ne da Haikali. Babu wani abu kamar “alama” ta Idin Ƙetarewa ba tare da hadaya ba.

Yadda Isra’ila ta tuna da fansa

Allah da kansa ya ƙayyade yadda Isra’ila za ta tuna da fitowarta daga Masar. Ba ta hanyar yin tunani kawai ko wata alama ba; ta hanyar hidimar Idin Ƙetarewa ta kowace shekara da Ya umarta (Fitowa 12:14, 12:24-27). Yara za su tambaya, “Me kuke nufi da wannan hidima?” Amsar kuwa tana da alaƙa da jinin ɗan ragon da kuma ayyukan Allah a wannan dare (Fitowa 12:26-27).

Sa’ad da Haikali yake tsaye, Isra’ila mai aminci tana yin biyayya ta hanyar zuwa Urushalima, a yanka ɗan ragon a wuri mai tsarki, sannan a ci Idin Ƙetarewa yadda Allah ya umarta (Maimaitawar Shari’a 16:1-7). Babu wani annabi da ya taɓa sanar da cewa wata rana za a maye gurbin wannan da ɗan gurasa da ɗan kurɓar ruwan inabi a gine-gine dabam-dabam da ke warwatse a cikin al’ummai. Dokar ba ta san da wannan musanyawa ba. Abin da ta sani kawai shi ne Idin Ƙetarewa yadda Allah ya ƙayyade shi.

Yesu da Idin Ƙetarewa na ƙarshe

Linjiloli sun bayyana sarai cewa: sa’ad da Yesu ya ci abinci tare da almajiransa a daren da aka bashe shi, Idin Ƙetarewa ne, ba wata sabuwar ibada ta Al’ummai ba (Matta 26:17-19; Markus 14:12-16; Luka 22:7-15). Yana tafiya cikin cikakkiyar biyayya ga umarnin Ubansa, yana kiyaye Idin Ƙetarewa ɗin nan da Allah ya ƙayyade.

A wannan teburin, Yesu ya ɗauki gurasa ya ce, “Wannan jikina ne,” sannan ya ɗauki ƙoƙo ya yi magana game da jininsa na alkawari (Matta 26:26-28; Markus 14:22-24; Luka 22:19-20). Ba ya soke Idin Ƙetarewa, ko soke hadayu, ko rubuta sababbin dokoki domin hidimomin addini na Al’ummai. Yana bayyana cewa mutuwarsa, a matsayinsa na Ɗan Ragon Allah na gaskiya, za ta cika ma’anar duk abin da Dokar ta riga ta umarta.

Sa’ad da Ya ce, “Ku yi haka domin tunawa da ni” (Luka 22:19), “haka” yana nufin abincin Idin Ƙetarewa da suke ci, ba wata sabuwar ibada da aka yanke daga Dokar, Haikali, da bagade ba. Babu umarni daga bakinsa da ya kafa sabuwar ibada mai zaman kanta daga Haikali, wadda take da nata jadawali, nata ƙa’idoji, da nata limamai. Yesu ya riga ya ce bai zo domin ya soke Dokar ko Annabawa ba, kuma ko ƙaramin ɗigo ba zai faɗi daga Dokar ba (Matta 5:17-19). Bai taɓa cewa, “Bayan mutuwata, ku manta da Idin Ƙetarewa, a maimakon haka ku ƙirƙiri hidimar burodi da ruwan inabi a duk inda kuke” ba.

An cire Haikali, ba a soke Dokar ba

Yesu ya riga ya faɗi annabcin halakar Haikali (Luka 21:5-6). Sa’ad da wannan ya faru a shekara ta 70 Miladiyya, hadayu sun tsaya, an cire bagaden, hidimar Lawiyawa kuma ta ƙare. Amma babu ɗaya daga cikin waɗannan abubuwan da ke nufin an soke Dokar. An yi hukunci ne. Umarnin hadayu da na Idin Ƙetarewa suna nan a rubuce, ba a taɓa su ba. Ba zai yiwu kawai a yi musu biyayya ba domin Allah ya cire tsarin da ake aiwatar da su a cikinsa.

Me mutane suka yi? Maimakon su amince cewa dole ne a girmama wasu dokoki amma ba za a iya kiyaye su ba sai Allah ya maido da wuri mai tsarki, shugabannin addini suka ƙirƙiri sabuwar ibada—sabis na tarayya—suka kuma bayyana cewa wannan ƙirƙirarsu ce yanzu hanyar “tunawa” da Yesu da kuma “kasancewa da rabo” a hadayarsa. Sun ɗauki gurasa da ƙoƙo daga teburin Idin Ƙetarewa, suka gina sabon tsari gaba ɗaya kewaye da su, a wajen Haikali, a wajen Dokar, kuma a wajen duk abin da Allah da kansa ya umarta.

Dalilin da ya sa sabis na tarayya yake zama biyayya ta alama

Kusan ko’ina ana gabatar da sabis na tarayya a matsayin musanyawa da hadayun Haikali da kuma Idin Ƙetarewa. Ana gaya wa mutane cewa idan suka ci gurasa suka sha ruwan inabi (ko ruwan ’ya’yan itace) a ginin coci ko wani gini, suna bin umarnin Kristi kuma suna cika abin da Dokar ta yi nuni gare shi. Amma wannan dai shi ne ainihin irin biyayyar alama da Allah bai ba da izini ba.

Dokar ba ta taɓa gaya wa kowa cewa wata alama, ba tare da bagade da jini ba, za ta iya maye gurbin hadayun da aka umarta. Yesu bai taɓa faɗin haka ba. Annabawa ba su taɓa faɗin haka ba. Babu wata doka da ta ƙayyade:

• Sau nawa ne za a yi wannan sabuwar tarayya
• Wane ne zai jagoranta
• A ina ne za a yi ta
• Me zai faru idan wani bai taɓa shiga ba

Kamar Farisiyawa, Sadukiyawa, da malaman Attaura, mutane ne suka ƙirƙiri duk waɗannan bayanai (Markus 7:7-9). An gina tsarin tauhidi gaba ɗaya bisa wannan ibada—wasu suna kiranta sacrament, wasu kuma sabunta alkawari—amma babu ɗaya daga cikin waɗannan abubuwan da ya fito daga Dokar Allah ko daga kalmomin Yesu a cikin Linjiloli, idan an fahimce su bisa mahallinsu.

Sakamakon abin baƙin ciki ne: taron jama’a suna gaskata cewa suna “bin” Allah ta hanyar shiga ibadar da bai taɓa umarta ba. Dokokin Haikali na gaskiya suna nan daram, ba zai yiwu a kiyaye su ba domin Allah ya cire Haikali; kuma maimakon su girmama wannan gaskiyar cikin tsoro da tawali’u, mutane suna dagewa su yi kamar sabis na alama zai iya maye gurbinsu.

Tunawa da Yesu ba tare da ƙirƙirar sababbin dokoki ba

Nassosi ba su bar mu ba tare da ja-gora kan yadda za mu girmama Almasihu bayan hawansa zuwa sama ba. Yesu da kansa ya ce, “Idan kuna ƙaunata, za ku kiyaye umarnaina” (Yohanna 14:15). Ya kuma tambaya, “Don me kuke ce mini, ‘Ubangiji, Ubangiji,’ alhali ba ku aikata abin da nake gaya muku?” (Luka 6:46).

Hanyar tunawa da Shi ba ta hanyar bukukuwan da aka ƙirƙira ba ce, sai dai ta hanyar yin biyayya ga duk abin da Ubansa ya riga ya faɗa ta wurin annabawan da suka zo kafin Almasihu da kuma ta wurin Almasihu da kansa.

Muna yin biyayya ga abin da za a iya yi wa biyayya, kuma muna girmama abin da ba zai yiwu ba

Dokar tana nan ba a taɓa ta ba. Idin Ƙetarewa da tsarin hadayu suna nan a rubuce a matsayin ƙa’idodi na har abada, amma yanzu ba zai yiwu a yi musu biyayya ba domin Allah da kansa ya cire Haikali, bagade, da firistoci. Sabis na tarayya ba ya canja wannan gaskiyar. Ba ya mai da gurasa ta alama da ruwan inabi na alama su zama biyayya. Ba ya cika dokokin Haikali. Bai fito daga Attaura ba, kuma Yesu bai taɓa umartarsa a matsayin sabuwar doka mai zaman kanta domin al’ummai ba.

Muna yin biyayya ga abin da za a iya yi wa biyayya a yau: umarnin da ba su dogara ga Haikali ba. Muna girmama abin da ba zai yiwu a yi masa biyayya ba ta wajen ƙin ƙirƙirar abubuwan maye gurbinsa. Sabis na tarayya ƙoƙari ne na mutane na cike gibi da Allah da kansa ya samar. Tsoron Ubangiji na gaskiya yana sa mu ƙi wannan ruɗin biyayya, mu koma ga abin da Ya umarta da gaske.

Markus 7:7-9	“A banza suke yi mini sujada… suna koyar da umarnin mutane. Kun yi watsi da umarnin Allah domin ku riƙe al’adarku… Kun ƙi umarnin Allah domin ku riƙe al’adarku.”
Fitowa 12:3	Kowane gida ya ɗauki ɗan rago bisa umarnin Allah.
Fitowa 12:5	Dole ne ɗan ragon ya zama marar aibi, cikakken ɗan namiji mai shekara ɗaya.
Fitowa 12:7	Su ɗauki jinin ɗan ragon su shafa a madogaran ƙofa da kan ƙofofin gidajen da suke cin sa.
Fitowa 12:13	Jinin zai zama alama; sa’ad da Ubangiji ya ga jinin, zai ƙetare, annoba ba za ta auka musu ba.
Fitowa 12:8	Dole ne su ci ɗan ragon tare da gurasa marar yisti da ganyaye masu ɗaci.
Maimaitawar Shari’a 16:3	Kada su ci gurasa mai yisti, sai dai gurasar wahala, na kwana bakwai.
Fitowa 12:6	Dole a yanka ɗan ragon a magariba a rana ta goma sha huɗu ga watan.
Littafin Firistoci 23:5	Idin Ƙetarewa yana a rana ta goma sha huɗu ga watan farko, a lokacin da aka ƙayyade.
Littafin Firistoci 17:11	Gama ran halitta yana cikin jini, na kuwa ba ku shi a kan bagade domin a yi kafara saboda rayukanku, gama jini ne yake yin kafara saboda rai.
Maimaitawar Shari’a 12:5-7	Sai dai ku nemi wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa daga cikin dukan kabilu domin Ya sa Sunansa da kuma mazauninsa a can. A can za ku je, a can kuma za ku kawo hadayun ƙonawarku da hadayunku… a can za ku ci abinci a gaban Ubangiji Allahnku, ku yi murna…
Fitowa 12:3-14	Ku gaya wa dukan taron Isra’ila cewa a rana ta goma ga wannan wata, kowane mutum ya ɗauki ɗan rago bisa gidan kakanninsa, ɗan rago ɗaya ga kowane gida. Idan gidan ya yi ƙanƙanta ga ɗan ragon, to, shi da maƙwabcinsa mafi kusa su ɗauki ɗaya gwargwadon yawan mutanen… Wannan rana za ta zama ranar tunawa a gare ku, za ku kuma kiyaye ta a matsayin idi ga Ubangiji… (…)
Maimaitawar Shari’a 16:1-7	Ku lura da watan Abib, ku kiyaye Idin Ƙetarewa ga Ubangiji Allahnku, gama a watan Abib ne Ubangiji Allahnku ya fitar da ku daga Masar da dare. Ku miƙa hadayar Idin Ƙetarewa ga Ubangiji Allahnku daga cikin garken tumaki ko na shanu, a wurin da Ubangiji zai zaɓa domin Sunansa ya zauna a can… (…)
Maimaitawar Shari’a 16:5-7	Ba za ku miƙa hadayar Idin Ƙetarewa a cikin garuruwanku da Ubangiji Allahnku yake ba ku ba, sai dai a wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa domin Sunansa ya zauna a can; a can za ku miƙa hadayar Idin Ƙetarewa da yamma, lokacin faɗuwar rana… da safe kuma za ku juya ku koma alfarwarku.
Fitowa 12:14	Wannan rana za ta zama ranar tunawa a gare ku, za ku kiyaye ta a matsayin idi ga Ubangiji; cikin dukan tsararrakinku, za ku kiyaye ta a matsayin idi, ƙa’ida ta har abada.
Fitowa 12:24-27	Za ku kiyaye wannan ibada a matsayin ƙa’ida a gare ku da ’ya’yanku har abada. Sa’ad da kuka shiga ƙasar da Ubangiji zai ba ku kamar yadda Ya yi alkawari, za ku kiyaye wannan hidima. Sa’ad da yaranku suka tambaye ku, “Me kuke nufi da wannan hidima?” sai ku ce… (…)
Fitowa 12:26-27	Sa’ad da yaranku suka tambaye ku, “Me kuke nufi da wannan hidima?” sai ku ce, “Hadayar Idin Ƙetarewa ce ta Ubangiji, gama Ya ƙetare gidajen mutanen Isra’ila a Masar sa’ad da Ya kashe Masarawa amma Ya tsira da gidajenmu.”
Matta 26:17-19	A ranar farko ta Bikin Gurasa Marar Yisti, almajirai suka zo wurin Yesu suka ce, “A ina kake so mu shirya maka abincin Idin Ƙetarewa?” Ya ce, “Ku shiga birni wurin wani mutum, ku ce masa, ‘Malam ya ce, Lokacina ya yi kusa. Zan yi Idin Ƙetarewa a gidanka tare da almajiraina.’” Almajiran suka yi yadda Yesu ya umarce su…
Markus 14:12-16	A ranar farko ta Bikin Gurasa Marar Yisti, lokacin da ake yanka ɗan ragon Idin Ƙetarewa, almajiransa suka ce masa, “A ina kake so mu je mu shirya maka abincin Idin Ƙetarewa?” Sai ya aika da almajiransa biyu… ya nuna musu wani babban ɗakin bene da aka shirya, komai a shirye; a can ku shirya mana… (…)
Luka 22:7-15	Sai ranar Bikin Gurasa Marar Yisti ta zo, wadda dole a yanka ɗan ragon Idin Ƙetarewa a cikinta. Yesu ya aiki Bitrus da Yohanna ya ce, “Ku je ku shirya mana Idin Ƙetarewa domin mu ci.”… Da sa’a ta yi, sai ya zauna a teburin, manzannin kuma suna tare da shi. Ya ce musu, “Na yi marmarin gaske in ci wannan Idin Ƙetarewa tare da ku kafin in sha wahala.”
Matta 26:26-28	Suna ci ke nan, Yesu ya ɗauki gurasa, ya yi albarka, ya gutsuttsura ta, ya ba almajiran, ya ce, “Ku karɓa ku ci; wannan jikina ne.” Ya kuma ɗauki ƙoƙo… ya ce, “Ku sha daga ciki dukanku, gama wannan jinina ne na alkawari, wanda aka zubar saboda mutane da yawa domin gafarar zunubai.”
Markus 14:22-24	Suna ci ke nan, ya ɗauki gurasa, ya yi albarka, ya gutsuttsura ta, ya ba su, ya ce, “Ku karɓa; wannan jikina ne.” Ya ɗauki ƙoƙo… ya ce musu, “Wannan jinina ne na alkawari, wanda aka zubar saboda mutane da yawa.”
Luka 22:19-20	Ya ɗauki gurasa, ya yi godiya, ya gutsuttsura ta, ya ba su, ya ce, “Wannan jikina ne, wanda aka bayar saboda ku. Ku yi haka domin tunawa da ni.” Haka kuma ya yi da ƙoƙo bayan sun ci abinci, ya ce, “Wannan ƙoƙon da aka zubar saboda ku sabon alkawari ne cikin jinina.”
Luka 22:19	Ya ɗauki gurasa, ya yi godiya, ya gutsuttsura ta, ya ba su, ya ce, “Wannan jikina ne, wanda aka bayar saboda ku. Ku yi haka domin tunawa da ni.”
Matta 5:17-19	Kada ku yi tsammani na zo ne domin in soke Dokar ko Annabawa; ban zo domin in soke su ba, sai dai in cika su. Gaskiya nake gaya muku, sai sama da ƙasa sun shuɗe, ko ƙaramin harafi ko ɗigo ba zai shuɗe daga Dokar ba sai an cika kome. Saboda haka, duk wanda ya sassauta ɗaya daga cikin mafi ƙanƙanta na waɗannan umarnai… za a kira shi mafi ƙanƙanta a cikin Mulkin sama…
Luka 21:5-6	Wasu suna magana game da Haikali, yadda aka kawata shi da kyawawan duwatsu da kyaututtuka, sai ya ce, “Amma game da waɗannan abubuwa da kuke gani, kwanaki suna zuwa da ba za a bar wani dutse a nan a kan wani ba, duk za a rushe su.”
Yohanna 14:15	Idan kuna ƙaunata, za ku kiyaye umarnaina.
Luka 6:46	Don me kuke ce mini, “Ubangiji, Ubangiji,” alhali ba ku aikata abin da nake gaya muku?
Luka 4:16	Ya zo Nazarat, inda aka yi renonsa. Kamar yadda ya saba, ya shiga majami’a a ranar Asabar, ya miƙe tsaye domin ya karanta.
Mai-Wa’azi 12:13	Ƙarshen magana ke nan; an ji kome. Ka ji tsoron Allah, ka kiyaye umarnansa, gama wannan ita ce cikakkiyar nauyin da ke kan mutum.
Maimaitawar Shari’a 4:2	Kada ku ƙara kome a kan maganar da nake umartarku, kada kuma ku rage mata, domin ku kiyaye umarnan Ubangiji Allahnku da nake umartarku da su.
Maimaitawar Shari’a 12:32	Duk abin da na umarce ku, ku yi hankali ku aikata. Kada ku ƙara kome a kansa, kada kuma ku rage masa.

Wannan shafi wani ɓangare ne na jerin da ke bincika dokokin Allah waɗanda ba za a iya yin biyayya da su ba sai lokacin da Haikali yake a Urushalima.

• Ƙari na 8a: Dokokin Allah da Ke Bukatar Haikali
• Ƙari na 8b: Hadayu — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Yau ba
• Ƙari na 8c: Bikin Littafi Mai Tsarki — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Ko Ɗaya Daga Cikinsu Yau ba
• Ƙari na 8d: Dokokin Tsarkakewa — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Ba Tare da Haikali ba
• Ƙari na 8e: Zakka da Nunan Fari — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Yau ba (Wannan shafi).
• Ƙari na 8f: Hidimar Tarayya — Jibin Ƙarshe na Yesu Ƙetarewa Ne
• Ƙari na 8g: Dokokin Naziri da Alwashi — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Yau ba
• Ƙari na 8h: Biyayya Ta Ɗan-da-Ɗan da Ta Alama da Ke da Alaƙa da Haikali
• Ƙari na 8i: Gicciye da Haikali

Zakka da nunan fari tsarkakakkun rabon abin da Isra’ila ta samu ne—daga ƙasa (Maimaitawar Shari’a 14:22) da kuma daga garken dabbobi (Firistoci 27:32)—waɗanda Allah ya umarta a kai su a gabatar a cikin Wuri Mai Tsarkinsa, a gaban bagadinsa, kuma a hannun firistocinsa Lawiyawa. Ba a taɓa soke waɗannan umarnai ba. Yesu bai taɓa soke su ba. Amma Allah ya cire Haikali, bagadi, da firistoci, ya sa biyayya da su ba ta yiwuwa a yau. Kamar sauran dokokin da suka danganci Haikali, sauya su da abubuwan alama ba biyayya ba ce, ƙirƙirarrun mutane ce.

Abin da Doka ta umarta

Doka ta bayyana zakka dalla-dalla sosai. Ana bukatar Isra’ila ta ware kashi ɗaya cikin goma na duk abin da ta samu—hatsi, ruwan inabi, mai, da dabbobi—ta kai shi wurin da Allah ya zaɓa (Maimaitawar Shari’a 14:22-23). Ba a raba zakka a gida-gida ba. Ba a ba malamai da mutum ya zaɓa ba. Ba a mayar da ita gudummawar kuɗi ba sai a cikin yanayi ƙunƙuntacce da nisan wuri ya sa sai an mayar da ita kuɗi na ɗan lokaci; ko a lokacin ma sai an kashe kuɗin a cikin Wuri Mai Tsarki a gaban Allah (Maimaitawar Shari’a 14:24-26).

Zakka ta zama ta Lawiyawa domin ba su da gādon ƙasa (Littafin Lissafi 18:21). Amma har Lawiyawa ma ana bukatar su kai zakkan zakka ga firistoci a bagadi (Littafin Lissafi 18:26-28). Dukan wannan tsari ya dogara ne da Haikali mai aiki.

Nunan fari kuwa ya ƙunshi ƙarin tsari. Mai bauta yana ɗaukar nunan fari kai tsaye zuwa wurin firist, ya ajiye shi a gaban bagadi, ya kuma furta sanarwar da Allah ya umarta (Maimaitawar Shari’a 26:1-10). Wannan aiki yana bukatar Wuri Mai Tsarki, firistoci, da bagadi.

Yadda Isra’ila ta yi biyayya

Isra’ila ta yi biyayya da waɗannan dokoki ta hanya ɗaya tilo da biyayya ta yiwu: ta kai zakka da nunan fari da kanta zuwa Haikali (Malaki 3:10). Babu wani Ba’isra’ile da ya ƙirƙiri wata hanya ta alama ko ta “ruhaniya.” Ba a taɓa karkatar da wani kaso ga shugabannin addini na gida ba. Ba a ƙara wata sabuwar fassara ba. Bauta ita ce biyayya, kuma biyayya ita ce ainihin abin da Allah ya umarta.

Zakkan shekara ta uku ma ta danganci Lawiyawa, domin su ne—ba mutane masu zaman kansu ba—waɗanda ke da alhakin karɓa da raba ta a gaban Allah (Maimaitawar Shari’a 14:27-29). A kowane mataki, zakka da nunan fari suna cikin tsarin da Allah ya kafa: Haikali, bagadi, Lawiyawa, firistoci, tsarki na ibada.

Dalilin da ya sa biyayya ba ta yiwuwa a yau

A yau Haikali ya ɓace. Bagadi ya ɓace. Firistocin Lawiyawa ba sa hidima. Tsarin tsarki ba zai iya aiki ba tare da Wuri Mai Tsarki ba. Idan babu waɗannan tsare-tsaren da Allah ya bayar, babu wanda zai iya yin zakka ko nunan fari.

Allah da kansa ya riga ya faɗi cewa Isra’ila za ta zauna “kwanaki da yawa ba tare da hadaya ko ginshiƙi ba, ba tare da efod ko gumakan gida ba” (Hosiya 3:4). Sa’ad da Ya cire Haikali, Ya cire ikon yin biyayya da kowace doka da ta dogara da shi.

Saboda haka:

• Babu wani faston Kirista, mai wa’azi a ƙasashen waje, rabbi mai bin Almasihu, ko wani ma’aikacin hidima da zai iya karɓar zakka ta Littafi Mai Tsarki.
• Babu wata ikilisiya da za ta iya tara nunan fari.
• Babu wata bayarwa ta alama da ke cika waɗannan dokoki.

Doka ce ke bayyana biyayya, kuma babu wani abu dabam da yake biyayya.

Ana ƙarfafa bayarwa da karimci—amma wannan ba zakka ba ce

Cire Haikali bai cire kiran Allah na nuna tausayi ba. Uba da Yesu duk suna ƙarfafa bayarwa da karimci, musamman ga matalauta, waɗanda ake zalunta, da masu bukata (Maimaitawar Shari’a 15:7-11; Matiyu 6:1-4; Luka 12:33). Bayarwa da yardar rai abu ne mai kyau. Ba a hana taimaka wa coci ko wata hidima da kuɗi ba. Tallafa wa aiki na adalci abin daraja ne.

Amma bayarwa da karimci ba zakka ba ce.

Zakka tana bukatar:

• Kaso tabbatacce
• Wasu kayayyaki na musamman (amfanin gona da dabbobi)
• Wuri na musamman (Wuri Mai Tsarki ko Haikali)
• Wanda za a ba na musamman (Lawiyawa da firistoci)
• Yanayin tsarki na ibada

Babu ko ɗaya daga cikin waɗannan da yake nan a yau.

Amma bayarwa da karimci kuwa:

• Ba ta da wani kaso da Allah ya umarta
• Ba ta da alaƙa da dokar Haikali
• Na son rai ce, ba doka ce ta umarta ba
• Bayyana tausayi ce, ba musanya zakka ko nunan fari ba

Koyar da cewa mai bi “dole ne ya bayar da kashi goma cikin ɗari” a yau ƙara wani abu ne ga Nassi. Dokar Allah ba ta ba kowane shugaba izini ba—na dā ko na yanzu—ya ƙirƙiri sabon tsarin bayarwa na tilas a madadin zakka. Yesu bai taɓa koyar da hakan ba. Annabawa ba su taɓa koyar da hakan ba. Manzanni ba su taɓa koyar da hakan ba.

Zakka da aka ƙirƙira rashin biyayya ce, ba biyayya ba ce

Wasu a yau suna ƙoƙarin mai da bayar da kuɗi “zakka ta zamani,” suna cewa manufar ta nan ko da yake tsarin Haikali ya ɓace. Amma wannan ita ce ainihin irin biyayya ta alama da Allah ya ƙi. Doka ba ta yarda a sake fassara zakka, a mayar da ita wani wuri, ko a ba wani daban ba. Fasto ba Balawi ba ne. Coci ko ikilisiyar masu bin Almasihu ba Haikali ba ne. Gudummawa ba nunan fari ba ce. Kuɗin da aka saka a kwandon tara sadaka ba ya zama biyayya.

Kamar yadda yake ga hadayu, hadayun bukukuwa, da tsarkakewa ta ibada, muna girmama abin da Doka ta umarta ta wajen ƙin musanya shi da ƙirƙirarrun mutane.

Muna yin abin da za a iya yi, kuma muna girmama abin da ba za a iya yi ba

Zakka da nunan fari sun ci gaba da kasancewa umarnai na har abada, amma ba zai yiwu a yi biyayya da su ba sai Allah da kansa ya maido da Haikali, bagadi, firistoci, da tsarin tsarki. Har zuwa wannan rana, muna tafiya cikin tsoron Ubangiji ta wajen bayarwa da karimci sa’ad da muka sami iko—ba a matsayin zakka ba, ba a matsayin nunan fari ba, ba a matsayin biyayya ga wani kaso ba, sai dai a matsayin bayyanar jinƙai da adalci.

Ƙirƙirar abin musanya shi ne sake rubuta Doka. Ƙin ƙirƙirar abubuwan musanya kuwa girmama Allah ne wanda ya faɗa ta.

Malaki 3:10	Ku kawo dukan zakka cikin ɗakin ajiya, domin abinci ya kasance a gidana.
Maimaitawar Shari’a 14:22	Ku tabbata kun ware kashi ɗaya cikin goma na dukan amfanin gonakinku kowace shekara.
Firistoci 27:32	Kowace dabba ta goma da ta wuce ƙarƙashin sandar makiyayi za ta zama tsattsarka ga Ubangiji.
Maimaitawar Shari’a 14:22-23	Ku ba da zakka daga dukan amfanin da kuka shuka a gona, kowace shekara. Ku kuma ci zakkan hatsinku, ruwan inabinku, man ku, da ’yan fari na garkunanku na shanu da tumaki a gaban Ubangiji Allahnku, a wurin da zai zaɓa domin sunansa ya zauna a can, domin ku koyi tsoron Ubangiji Allahnku kullum.
Maimaitawar Shari’a 14:24-26	In hanya ta yi nisa sosai a gare ku har ba za ku iya ɗaukar zakka ba… to, ku mayar da ita kuɗi, ku ɗaure kuɗin a hannunku, ku tafi wurin da Ubangiji Allahnku ya zaɓa. Za ku iya kashe kuɗin a kan duk abin da kuke so…
Littafin Lissafi 18:21	Na ba Lawiyawa dukan zakka ta Isra’ila a matsayin gādonsu, a madadin hidimar da suke yi, wato hidimar a Tentin Sujada.
Littafin Lissafi 18:26-28	Sa’ad da kuka karɓi zakka daga mutanen Isra’ila, wadda na ba ku… to, ku miƙa wa Ubangiji gudummawa daga cikinta, wato zakkan zakka.
Maimaitawar Shari’a 26:1-10	Sa’ad da kuka shiga ƙasar da Ubangiji Allahnku yake ba ku ta zama gādonku… za ku ɗauki wasu daga cikin nunan fari na amfanin ƙasar… Ku tafi wurin firist ku ce masa… (…)
Maimaitawar Shari’a 14:27-29	Kada ku yi sakaci da Balawin da yake zaune a garuruwanku, domin ba shi da rabo ko gādo tare da ku. A ƙarshen kowace shekara ta uku, ku fitar da dukan zakkan amfanin gonakinku na shekarar… (…)
Hosiya 3:4	Domin ’ya’yan Isra’ila za su zauna kwanaki da yawa ba tare da sarki ko basarake ba, ba tare da hadaya ko ginshiƙi ba, ba tare da efod ko gumakan gida ba.
Maimaitawar Shari’a 15:7-11	Idan ɗaya daga cikin ’yan’uwanku ya talauce a cikinku… kada ku taurare zuciyarku ko ku ƙulle hannunku ga ɗan’uwanku matalauci… Domin matalauta ba za su taɓa ƙarewa a ƙasar ba… (…)
Matiyu 6:1-4	Ku yi hankali kada ku aikata ayyukan adalcinku a gaban mutane domin su gan ku… Amma sa’ad da kuke ba mabukata, kada hannun hagunku ya san abin da hannun damanku yake yi…
Luka 12:33	Ku sayar da kayanku, ku ba mabukata. Ku tanadar wa kanku jakunkunan kuɗi da ba sa tsufa, da dukiyar da ba ta ƙarewa a sama.

Wannan shafi ɓangare ne na jerin da ke bincika dokokin Allah waɗanda ba za a iya yi musu biyayya ba sai lokacin da Haikali yake a Urushalima.

• Ƙari na 8a: Dokokin Allah da Suke Bukatar Haikali
• Ƙari na 8b: Hadayu—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Bin Su a Yau ba
• Ƙari na 8c: Bukukuwan Littafi Mai Tsarki—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Bin Ko Ɗaya Daga Cikinsu a Yau ba
• Ƙari na 8d: Dokokin Tsarkakewa—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Bin Su Ba Tare da Haikali ba (Wannan shafi).
• Ƙari na 8e: Zakkar Goma da ’Ya’yan Fari—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Bin Su a Yau ba
• Ƙari na 8f: Hidimar Tarayya—Abincin Ƙarshe na Yesu Ya Kasance Idin Ƙetarewa
• Ƙari na 8g: Dokokin Nazirite da Alkawari—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Bin Su a Yau ba
• Ƙari na 8h: Biyayya Ta Ɗan Sashe da Ta Alama da Ta Shafi Haikali
• Ƙari na 8i: Gicciye da Haikali

Attaura ta ƙunshi cikakkun dokoki game da tsarki da ƙazanta na ibada. Ba a taɓa soke waɗannan dokokin ba. Yesu bai taɓa warware su ba. Duk da haka, Allah ya cire Haikali, bagade, firistoci, da bayyananniyar mazauninsa daga cikin al’umma saboda rashin amincin Isra’ila. Saboda wannan cirewa, ba za a iya yin biyayya ga dokokin tsarkakewa a yau ba.

Ko da yake mu halittu ne masu rauni, Allah cikin ƙaunarsa ga zaɓaɓɓun mutanensa, ya kafa kasancewarsa a tsakiyar Isra’ila tsawon ƙarnuka (Fitowa 15:17; 2 Tarihi 6:2; 1 Sarakuna 8:12-13). Amma tun daga shekara ta 70 Miladiyya, Haikalin da aka bayyana tsarkinsa kuma aka fuskanci kasancewarsa ba ya nan kuma.

Abin da Doka ta umarta

Doka ta bayyana ainihin matsayin shari’a na tsarki (טָהוֹר — tahor) da ƙazanta (טָמֵא — tamei). Mutum zai iya ƙazantuwa ta hanyar abubuwan yau da kullum da ba za a iya guje musu ba na rayuwar ɗan Adam: haihuwa (Firistoci 12:2-5), jinin haila da sauran fitar jini ko ruwa daga jiki (Firistoci 15:19-30), da taɓa gawar mamaci (Ƙidaya 19:11-13). Waɗannan yanayi ba halaye ne na zunubi ba. Ba su jawo laifi ba. Matsayin shari’a ne kawai da ke hana kusantar abubuwa masu tsarki.

Game da duk waɗannan yanayi, Doka ta kuma umarta tsarin tsarkakewa. Wani lokaci abu ne mai sauƙi kamar jira har zuwa maraice. A wasu lokuta ana bukatar wanka. A kuma wasu lokuta da dama, ana bukatar sa hannun firistoci da hadayu. Ba wai Isra’ila ta “ji” ƙazanta ba ne abin magana. Abin magana shi ne Allah ya kafa iyakoki na gaske game da tsarkinsa ta hanyar doka.

Dalilin da Ya Sa Waɗannan Dokoki Suka Wanzu

Tsarin tsarki ya wanzu ne domin Allah ya zauna a tsakiyar Isra’ila a wani keɓaɓɓen wuri mai tsarki. Attaura da kanta ta ba da dalili: ya kamata a kiyaye Isra’ila daga ƙazanta don kada a ƙazantar da mazaunin Allah, kuma kada mutanen su mutu saboda kusantar tsarkinsa suna cikin ƙazantacciyar hali (Firistoci 15:31; Ƙidaya 19:13).

Wannan yana nufin cewa dokokin ƙazanta ba al’adun rayuwa ba ne, kuma ba shawarar kula da lafiya ba ne. Dokokin harami ne. Manufarsu koyaushe ɗaya ce: su kāre mazaunin Allah kuma su daidaita yadda ake kusantarsa.

Haikali Shi ne Wurin Aiwatar da Ikon Doka, Ba Wuri Kawai ba

Harami ba gini ne kawai da ya dace da gudanar da ayyukan addini ba. Fagen shari’a ne inda dokokin tsarki da yawa suke aiki. Ƙazanta tana da muhimmanci domin akwai wuri mai tsarki da za a kāre, abubuwa masu tsarki da za a tsare, da hidima mai tsarki da za a kiyaye. Haikali ne ya kafa iyakar shari’a tsakanin abin da aka saba da shi da abin da yake tsarki, kuma Doka ta bukaci a kiyaye wannan iyaka.

Sa’ad da Allah ya cire mazauninsa saboda rashin amincin Isra’ila, bai soke Dokarsa ba. Ya cire wurin da dokoki da yawa na tsarkakewa za a iya aiwatarwa a cikinsa. Idan babu mazaunin, babu “kusantawa” da za a tsara bisa doka, kuma babu wuri mai tsarki da za a kiyaye daga ƙazantuwa.

Manyan Dokoki da Matakan Kariya

Firistoci 15 ya ƙunshi cikakkun bayanai da dama game da gida: shimfiɗaɗɗun wuri marasa tsarki, kujeru marasa tsarki, wanka, da kuma “marar tsarki har zuwa maraice.” Waɗannan bayanai ba umarni ne masu zaman kansu da aka tsara don kafa tsarin rayuwa na dindindin ba. Matakan kariya ne waɗanda aikinsu kaɗai shi ne hana ƙazanta isa ga mazaunin Allah da gurɓata abin da yake tsarki.

Shi ya sa waɗannan matakai ba su da ma’ana a matsayin “ibada” mai zaman kanta a yau. Sake aiwatar da su ba tare da haramin da aka tsara domin su kāre ba, ba biyayya ba ce; kwaikwayo ne na alama. Allah bai taɓa ba da izinin amfani da wasu abubuwa a madadin tsarinsa ba. Babu girmamawa ga Allah cikin yin kamar haraminsa mai tsarki yana nan har yanzu, alhali Allah da kansa ne ya cire shi.

Jinin Haila na Kullum

Jinin haila na kullum ya bambanta da sauran ƙazantattun abubuwa a cikin Attaura domin ana iya hasashensa, ba za a iya guje masa ba, kuma lokaci kaɗai ne ke kawo ƙarshensa. Matar za ta kasance marar tsarki har kwana bakwai, kuma duk abin da ta kwanta ko ta zauna a kai zai zama marar tsarki; waɗanda suka taɓa waɗannan abubuwa kuma za su kasance marasa tsarki har zuwa maraice (Firistoci 15:19-23). Idan namiji ya kwanta a gado ɗaya da ita a wannan lokacin, shi ma zai zama marar tsarki har kwana bakwai (Firistoci 15:24).

Wannan ƙazantar ta yau da kullum wadda lokaci ke kawarwa ba ta bukatar firist, hadaya, ko bagade. Manufarta ta shari’a ita ce hana kusantar wuri mai tsarki. Saboda haka, waɗannan dokoki ba su kawo cikas ga rayuwar yau da kullum ba, ko su bukaci a riƙa kasancewa kusa da Urushalima a kowane lokaci. Matsayin tsarki da ƙazanta suna da muhimmanci ne domin mazaunin Allah yana nan, kuma Dokarsa ce ke tsara yadda ake kusantarsa. Da yake an cire mazaunin, waɗannan dokokin tsarki na gida ba su da yadda za a aiwatar da su bisa doka, saboda haka ba za a iya bin su a yau ba.

Muhimmin bayani: dokar hana saduwa da mace mai jinin haila wata doka ce dabam gaba ɗaya. Wannan umarni ba tsarin tsarkakewa ba ne, kuma ma’anarsa ko aiwatar da shi ba su dogara da Haikali ba (Firistoci 18:19; 20:18). Wannan dokar hana jima’i tana da tsanani ƙwarai kuma umarni ne dabam da dole ne a ci gaba da yin biyayya gare shi a yau.

Zubar Jini na Sabanin Al’ada

An ware zubar jini da ke faruwa a wajen lokacin haila na al’ada a wani matsayi dabam, kuma kammala tsarkakewarsa ya dogara da Haikali. Matar za ta kasance marar tsarki muddin zubar jinin yana ci gaba, sa’ad da ya tsaya kuma sai ta ƙirga kwanaki, sannan ta kai hadayu ga firist a ƙofar harami (Firistoci 15:25-30). Wannan ba nau’in “lokaci kaɗai” ba ne. Nau’in da ke bukatar firist da hadaya ne. Saboda haka ba za a iya bin wannan doka a yau ba, domin Allah ya cire tsarin da ake bukata don kammala ta.

Ƙazantar Gawa

Taɓa mamaci yana jawo wani irin ƙazanta mai tsanani wanda ke barazana kai tsaye ga harami. Attaura ta yi magana da tsananin gaske a nan: a yanke mutumin marar tsarki da ya ƙazantar da mazaunin daga cikin al’umma, kuma a ɗauki ƙazantar a matsayin laifi kai tsaye ga wuri mai tsarki na Allah (Ƙidaya 19:13; 19:20). Hanyoyin tsarkakewa da aka tsara sun dogara ne ga abubuwan da Allah ya naɗa da tsarin harami mai aiki. Idan babu ikon shari’ar Haikali, ba za a iya warware wannan nau’in ƙazanta bisa doka yadda umarnin ya ce ba.

Abin da Ya Canja Sa’ad da Allah Ya Cire Mazauninsa

Allah ya cire Haikali, bagade, da firistocin Lawiyawa a matsayin hukunci. Da wannan cirewa, tsarin tsarki ya rasa fagen shari’ar da yake aiki a ciki. Babu wuri mai tsarki da za a kāre, babu wurin kusantawa bisa doka da za a tsara, kuma babu firistocin da aka naɗa da za su gudanar da ayyukan da ake bukata sa’ad da Doka ta bukaci sa hannun firistoci.

Saboda haka, ba za a iya aiwatar da ko ɗaya daga cikin dokokin tsarkakewa a yau ba—ba domin Doka ta ƙare ba, amma domin Allah ya cire wurin aiwatarwa wanda ya ba su ƙarfin shari’a. Doka tana nan daram. Haikali kuwa ba ya nan.

Dalilin da Ya Sa “Tsarkakewa” ta Alama Rashin Biyayya ce

Wasu suna ƙoƙarin maye gurbin tsarin Allah da al’adun ibada na kansu, wankewar “ruhaniya,” ko kuma kwaikwayon abubuwan da suka ƙirƙira a gida. Amma Allah bai ba da izinin musanya su da wani abu ba. Isra’ila ba ta da ’yancin ƙirƙirar sababbin nau’o’in tsarkakewa. Biyayya tana nufin yin daidai da abin da Allah ya umarta, a wurin da Allah ya zaɓa, ta hannun bayin da Allah ya naɗa.

Sa’ad da Allah ya cire kayan aikin biyayya, amsar mai aminci ba kwaikwayo ba ce. Amsar mai aminci ita ce amincewa da abin da Allah ya yi, ƙin ƙirƙiro wasu hanyoyi, da kuma girmama dokokin da ba za a iya aiwatarwa a halin yanzu ba.

Kammalawa

Ba a taɓa soke dokokin tsarkakewa ba. Sun wanzu domin Allah ya zauna a tsakiyar Isra’ila, kuma ya tsara yadda ake kusantar tsarkinsa. Saboda rashin amincin Isra’ila, Allah ya cire mazauninsa, Haikali, da firistoci. Saboda wannan cirewa, ba za a iya yin biyayya ga tsarin tsarki da ya dogara da harami a yau ba. Muna yin biyayya ga duk abin da har yanzu za a iya yi wa biyayya, kuma muna girmama abin da Allah ya sa ba zai yiwu ba ta wajen mutunta ayyukansa da ƙin maye gurbin dokokinsa da wasu abubuwan alama.

Fitowa 15:17	Za ka kawo su ka dasa su a kan dutsenka, wurin, ya Ubangiji, wanda ka yi domin mazauninka, wato, harami, ya Ubangiji, wanda hannuwanka suka kafa.
2 Tarihi 6:2	Amma na gina maka gida mai ɗaukaka, wurin da za ka zauna har abada.
1 Sarakuna 8:12-13	Sai Sulemanu ya ce, “Ubangiji ya ce zai zauna cikin duhu mai kauri. Hakika na gina maka gida mai ɗaukaka, wurin da za ka zauna har abada.”
Firistoci 12:2-5	Ka yi magana da mutanen Isra’ila, ka ce, Idan mace ta yi ciki ta haifi ɗa namiji, za ta zama marar tsarki har kwana bakwai. … Za ta ci gaba da zama cikin jinin tsarkakewarta har kwana talatin da uku. Kada ta taɓa wani abu mai tsarki, ko ta shiga harami, sai kwanakin tsarkakewarta sun cika. …
Firistoci 15:19-30	Idan mace tana zubar jini daga jikinta, za ta kasance cikin ƙazantarta har kwana bakwai. … Idan mace ta yi zubar jini na kwanaki da yawa, ba a lokacin ƙazantar hailarta ba, … sa’ad da ta tsarkaka daga zubar jininta, za ta kawo kurciyoyi biyu ko tattabaru biyu ga firist a ƙofar alfarwa ta sujada. …
Ƙidaya 19:11-13	Duk wanda ya taɓa gawar kowane mutum zai zama marar tsarki har kwana bakwai. … Duk wanda ya taɓa mamaci, wato gawar duk wanda ya mutu, bai kuma tsarkake kansa ba, yana ƙazantar da mazaunin Ubangiji, kuma a yanke mutumin nan daga cikin Isra’ila. …
Firistoci 15:19-23	Idan mace tana zubar jini daga jikinta, za ta kasance cikin ƙazantarta har kwana bakwai, kuma duk wanda ya taɓa ta zai zama marar tsarki har zuwa maraice. Duk abin da ta kwanta a kai a lokacin ƙazantarta zai zama marar tsarki, kuma duk abin da ta zauna a kai zai zama marar tsarki. …
Firistoci 15:24	Idan namiji ya kwana da ita, ƙazantar hailarta ta taɓa shi, zai zama marar tsarki har kwana bakwai, kuma kowane gado da ya kwanta a kai zai zama marar tsarki.
Firistoci 15:25-30	Idan mace ta yi zubar jini na kwanaki da yawa, ba a lokacin ƙazantar hailarta ba, ko kuma zubar jinin ya wuce lokacin ƙazantarta, za ta ci gaba da kasancewa cikin ƙazanta dukan kwanakin zubar jinin. … Sa’ad da ta tsarkaka daga zubar jininta, za ta ƙirga wa kanta kwana bakwai, bayan haka za ta zama mai tsarki. …
Firistoci 15:31	Haka za ku ware mutanen Isra’ila daga ƙazantarsu, don kada su mutu cikin ƙazantarsu ta wurin ƙazantar da mazaunina wanda yake a cikinsu.
Ƙidaya 19:13	Duk wanda ya taɓa mamaci, wato gawar duk wanda ya mutu, bai kuma tsarkake kansa ba, yana ƙazantar da mazaunin Ubangiji, kuma a yanke mutumin nan daga cikin Isra’ila. Domin ba a yayyafa ruwan tsarkakewa a kansa ba, zai kasance marar tsarki; ƙazantarsa tana nan a kansa.
Ƙidaya 19:20	Amma mutumin da yake marar tsarki bai kuma tsarkake kansa ba, a yanke mutumin nan daga cikin taron jama’a, domin ya ƙazantar da haramin Ubangiji. Ba a yayyafa ruwan tsarkakewa a kansa ba; shi marar tsarki ne.
Firistoci 12:2-4	Ka yi magana da mutanen Isra’ila, ka ce, Idan mace ta yi ciki ta haifi ɗa namiji, za ta zama marar tsarki har kwana bakwai. … Za ta ci gaba da zama cikin jinin tsarkakewarta har kwana talatin da uku. Kada ta taɓa wani abu mai tsarki, ko ta shiga harami, sai kwanakin tsarkakewarta sun cika.
Firistoci 18:19	Kada ka kusanci mace domin ka kwana da ita sa’ad da take cikin ƙazantar hailarta.
Firistoci 20:18	Idan namiji ya kwana da mace a lokacin hailarta, ya kuma kwance tsiraicinta, ya tona tushen jininta, ita ma ta buɗe tushen jininta, a yanke su duka biyu daga cikin mutanensu.

Wannan shafi ɓangare ne na jerin da ke bincika dokokin Allah waɗanda ba za a iya yin biyayya da su ba sai lokacin da Haikali yake a Urushalima.

• Ƙari na 8a: Dokokin Allah da Suke Buƙatar Haikali
• Ƙari na 8b: Hadayu — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su A Yau Ba
• Ƙari na 8c: Bukukuwan Littafi Mai Tsarki — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Ko Ɗaya Daga Cikinsu A Yau Ba (Wannan shafi ne).
• Ƙari na 8d: Dokokin Tsarkakewa — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Ba Tare da Haikali Ba
• Ƙari na 8e: Zakkoki da Nunan Fari — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su A Yau Ba
• Ƙari na 8f: Hidimar Sallar Ubangiji — Jibin Ƙarshe na Yesu Ya Kasance Idin Ƙetarewa
• Ƙari na 8g: Dokokin Nazaritanci da Alkawari — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su A Yau Ba
• Ƙari na 8h: Yin Biyayya a Wani Ɓangare da Ta Alama Game da Haikali
• Ƙari na 8i: Gicciye da Haikali

Bukukuwa Masu Tsarki — Abin da Doka Ta Umarce da Gaske

Bukukuwan shekara-shekara ba shagulgula ko tarukan al’adu kawai ba ne. Taro ne masu tsarki da aka tsara bisa ga hadayu, sadaukarwa, nunan fari, zakkoki, da bukatun tsarkakewa waɗanda Allah ya ɗaure kai tsaye da Haikalin da Ya zaɓa (Maimaitawar Shari’a 12:5-6, 12:11; 16:2, 16:5-6). Kowace babbar idi — Idin Ƙetarewa, Bikin Gurasa Marar Yisti, Bikin Makonni, Bikin Ƙahoni, Ranar Kafara, da Bikin Bukkoki — tana bukatar mai bauta ya bayyana a gaban Ubangiji a wurin da Ya zaɓa, ba a kowane wurin da mutane suka ga dama ba (Maimaitawar Shari’a 16:16-17).

• Idin Ƙetarewa yana bukatar a miƙa ɗan rago a Wuri Mai Tsarki (Maimaitawar Shari’a 16:5-6).
• Bikin Gurasa Marar Yisti yana bukatar a miƙa hadaya ta wuta kowace rana (Littafin Lissafi 28:17-19).
• Bikin Makonni yana bukatar a miƙa hadayun nunan fari (Maimaitawar Shari’a 26:1-2, 26:9-10).
• Bikin Ƙahoni yana bukatar sadaukarwa da aka “yi da wuta” (Littafin Lissafi 29:1-6).
• Ranar Kafara tana bukatar ayyukan firistoci a Wuri Mafi Tsarki (Littafin Firistoci 16:2-34).
• Bikin Bukkoki yana bukatar sadaukarwa kowace rana (Littafin Lissafi 29:12-38).
• Taron Ranar Takwas yana bukatar ƙarin hadayu a matsayin ɓangare na zagayowar bukukuwan guda ɗaya (Littafin Lissafi 29:35-38).

Allah ya bayyana waɗannan bukukuwa dalla-dalla, kuma Ya nanata sau da yawa cewa lokutan da Ya ƙayyade ne, don a kiyaye su daidai yadda Ya umarta (Littafin Firistoci 23:1-2, 23:37-38). Ba a bar wani ɓangare na waɗannan bukukuwa ga fassarar mutum, al’adar yanki, ko yin wani abu a matsayin alama ba. Wurin, sadaukarwar, firistoci da hadayun duk ɓangare ne na umarnin.

Yadda Isra’ila Ta Yi Biyayya da Waɗannan Umarni a Da

Sa’ad da Haikali yake tsaye, Isra’ila ta kiyaye bukukuwan daidai yadda Allah ya umarta. Mutanen sun yi tafiya zuwa Urushalima a lokutan da aka ƙayyade (Maimaitawar Shari’a 16:16-17; Luka 2:41-42). Sun kawo sadaukarwarsu ga firistoci, waɗanda suka miƙa su a kan bagadi. Sun yi murna a gaban Ubangiji a wurin da Ya tsarkake (Maimaitawar Shari’a 16:11; Nehemiya 8:14-18). Har ma ba za a iya kiyaye Idin Ƙetarewa da kansa — mafi daɗewa cikin dukan bukukuwan al’umma — a gidaje ba bayan da Allah ya kafa Wuri Mai Tsarki na tsakiya. Ana iya kiyaye shi kawai a wurin da Ubangiji ya sa Sunansa (Maimaitawar Shari’a 16:5-6).

Nassi ya kuma nuna abin da ya faru sa’ad da Isra’ila ta yi ƙoƙarin kiyaye bukukuwan ba daidai ba. Sa’ad da Yerobowam ya ƙirƙiri wasu ranakun bukukuwa da wurare dabam-dabam, Allah ya hukunta dukan tsarinsa a matsayin zunubi (1 Sarakuna 12:31-33). Sa’ad da mutane suka yi watsi da Haikali ko suka bar ƙazanta, bukukuwan da kansu sun zama abin da ba a karɓa ba (2 Tarihi 30:18-20; Ishaya 1:11-15). Tsarin a bayyane yake: yin biyayya yana buƙatar Haikali, kuma idan babu Haikali, babu biyayya.

Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Biyayya da Waɗannan Dokokin Bukukuwa A Yau Ba

Bayan an hallaka Haikali, tsarin da aka umarta na bukukuwan ya daina wanzuwa. Ba bukukuwan da kansu ba — Doka ba ta canzawa — sai dai abubuwan da ake bukata:

• Babu Haikali
• Babu bagadi
• Babu firistocin Lawiyawa
• Babu tsarin sadaukarwa
• Babu wurin da aka umarta don miƙa nunan fari
• Babu yiwuwar miƙa ɗan ragon Idin Ƙetarewa
• Babu Wuri Mafi Tsarki don Ranar Kafara
• Babu sadaukarwa ta yau da kullum a lokacin Bikin Bukkoki

Domin Allah ya bukaci waɗannan abubuwa don yin biyayya a bukukuwa, kuma ba za a iya maye gurbinsu, daidaita su, ko ɗaukar su a matsayin alama ba, yin biyayya ta gaskiya ba zai yiwu yanzu ba. Kamar yadda Musa ya yi gargaɗi, ba a yarda Isra’ila ta miƙa hadayar Idin Ƙetarewa “a kowane birnin da Ubangiji Allahnku ya ba ku” ba, sai dai “a wurin da Ubangiji zai zaɓa” (Maimaitawar Shari’a 16:5-6). Wannan wurin ba ya nan kuma.

Doka tana nan har yanzu. Bukukuwan suna nan har yanzu. Amma hanyar yin biyayya ta ɓace — Allah da kansa ne Ya kawar da ita (Makoki 2:6-7).

Kuskuren Kiyaye Bukukuwa Ta Alama Ko Ta Ƙirƙira

Mutane da yawa a yau suna ƙoƙarin “girmama bukukuwan” ta hanyar kwaikwayon ayyuka a matsayin alama, tarukan ikilisiya, ko sauƙaƙa umarnin Littafi Mai Tsarki:

• Yin bukukuwan seder na Idin Ƙetarewa ba tare da ɗan rago ba
• Shirya “Bikin Bukkoki” ba tare da sadaukarwa ba
• Bikin “Shavuot” ba tare da an kai nunan fari ga firist ba
• Ƙirƙirar “hidimomin Sabon Wata” waɗanda ba a taɓa umarta a Attaura ba
• Ƙirƙirar “bukukuwan atisaye” ko “bukukuwan annabci” a matsayin madadinsu

Babu ɗaya daga cikin waɗannan ayyuka da ya bayyana ko’ina a cikin Nassi.
Musa, Dauda, Ezra, Yesu ko manzanni ba su yi ko ɗaya daga cikinsu ba.
Babu ko ɗaya da ya yi daidai da umarnin da Allah ya bayar.

Allah ba ya karɓar hadayu na alama (Littafin Firistoci 10:1-3).
Allah ba ya karɓar bautar da ake yi “ko’ina” (Maimaitawar Shari’a 12:13-14).
Allah ba ya karɓar ayyukan ibada da tunanin ’yan Adam ya ƙirƙira (Maimaitawar Shari’a 4:2).

Bikin da ba shi da sadaukarwa ba bikin Littafi Mai Tsarki ba ne.
Idin Ƙetarewa ba Idin Ƙetarewa ba ne idan ba a miƙa ɗan rago a Haikali ba.
“Ranar Kafara” ba biyayya ba ce idan babu hidimar firistoci.

Kwaikwayon waɗannan dokoki ba tare da Haikali ba ba aminci ba ne — girman kai ne.

Bukukuwan Suna Jiran Haikalin da Allah Kaɗai Zai Iya Maido da Shi

Attaura ta kira waɗannan bukukuwa “ka’idoji na har abada cikin dukan zamananku” (Littafin Firistoci 23:14, 23:21, 23:31, 23:41). Babu wani abu a cikin Nassi — Doka, Annabawa ko Linjila — da ya taɓa soke wannan bayanin. Yesu da kansa ya tabbatar da cewa ko ƙaramin harafi na Doka ba zai shuɗe ba sai sama da ƙasa sun shuɗe (Matiyu 5:17-18). Sama da ƙasa suna nan; saboda haka bukukuwan ma suna nan.

Amma ba za a iya yin biyayya da su a yau ba domin Allah ya kawar da:

• wurin
• bagadin
• firistocin
• tsarin sadaukarwa da ya bayyana ma’anar bukukuwan

Saboda haka, har sai Allah ya maido da abin da Ya kawar, muna girmama waɗannan dokoki ta hanyar amincewa da kamalarsu — ba ta hanyar ƙirƙirar madadinsu na alama ba. Aminci yana nufin mutunta tsarin Allah, ba gyara shi ba.

Littafin Lissafi 28:17-19	A rana ta goma sha biyar ta wannan wata za a yi idi; ku ci gurasa marar yisti har kwana bakwai. A rana ta fari ku yi taro mai tsarki, kada ku yi aikin yau da kullum. Ku miƙa wa Ubangiji hadaya ta abinci da aka ƙone da wuta: hadaya ta ƙonawa ta bijimai biyu, rago ɗaya da ’yan raguna maza bakwai ’yan shekara guda, duka marasa lahani…
Littafin Lissafi 29:35-38	A rana ta takwas ku yi taro na musamman na ƙarshe, kada ku yi aikin yau da kullum. Ku miƙa hadaya ta ƙonawa, hadaya ta abinci da aka ƙone da wuta, mai ƙanshi mai daɗi ga Ubangiji—bijimi ɗaya, rago ɗaya da ’yan raguna maza bakwai ’yan shekara guda, duka marasa lahani… Waɗannan su ne hadayun da za ku miƙa wa Ubangiji a bukukuwanku da aka ƙayyade…
Maimaitawar Shari’a 12:5-6	Amma ku nemi wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa daga cikin dukan kabilunku domin Ya sa Sunansa a wurin, inda zai zauna. A can za ku je; a can za ku kawo hadayunku na ƙonawa da sadaukarwarku, zakkokinku da kyautai na musamman, abin da kuka yi alƙawarin bayarwa, da hadayunku na yardar rai.
Maimaitawar Shari’a 12:11	Sa’an nan, a wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa ya zama wurin zama na Sunansa—can za ku kawo dukan abin da na umarce ku: hadayunku na ƙonawa da sadaukarwarku, zakkokinku da kyautai na musamman, da dukan abubuwan alfarma da kuka yi wa Ubangiji alƙawari.
Maimaitawar Shari’a 16:2	Ku miƙa hadayar Idin Ƙetarewa ga Ubangiji Allahnku—dabba daga garken tumakinku ko na shanunku—a wurin da Ubangiji zai zaɓa ya zama wurin zama na Sunansa.
Maimaitawar Shari’a 16:5-6	Kada ku miƙa hadayar Idin Ƙetarewa a kowane birnin da Ubangiji Allahnku ya ba ku, sai dai a wurin da zai zaɓa ya zama wurin zama na Sunansa. A can za ku miƙa hadayar Idin Ƙetarewa da yamma, sa’ad da rana ta faɗi.
Maimaitawar Shari’a 16:11	Ku yi murna a gaban Ubangiji Allahnku—ku da ’ya’yanku maza da mata, bayinku maza da mata, Lawiyawa da suke cikin biranenku, da baƙi, marayu da gwauraye da suke zaune a cikinku—a wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa ya zama wurin zama na Sunansa.
Maimaitawar Shari’a 16:16-17	Sau uku a shekara dukan mazanku su bayyana a gaban Ubangiji Allahnku a wurin da zai zaɓa: a Bikin Gurasa Marar Yisti, Bikin Makonni da Bikin Bukkoki. Kada kowa ya bayyana a gaban Ubangiji hannu wofi; kowannenku ya kawo kyauta gwargwadon albarkar da Ubangiji Allahnku ya yi muku.
Maimaitawar Shari’a 26:1-2	Sa’ad da kuka shiga ƙasar da Ubangiji Allahnku yake ba ku ta gādo, kuka mallake ta kuka zauna a cikinta, ku ɗauki wani ɓangare na nunan fari na duk abin da kuka noma daga ƙasar, ku sa a kwando. Sa’an nan ku tafi wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa ya zama wurin zama na Sunansa.
Maimaitawar Shari’a 26:9-10	Ya kawo mu wannan wuri, ya kuma ba mu wannan ƙasa, ƙasa mai yalwar madara da zuma; ga shi kuwa, yanzu na kawo nunan fari na ƙasar da Kai, ya Ubangiji, ka ba ni.
Littafin Firistoci 23:1-2	Ubangiji ya ce wa Musa, “Ka yi magana da Isra’ilawa ka ce musu: Waɗannan su ne bukukuwan da Na ƙayyade, bukukuwan da Ubangiji ya ƙayyade, waɗanda za ku yi shela a matsayin taro masu tsarki.”
Littafin Firistoci 23:37-38	Waɗannan su ne bukukuwan da Ubangiji ya ƙayyade, waɗanda za ku yi shela a matsayin taro masu tsarki don miƙa hadayun abinci ga Ubangiji… Waɗannan hadayun ƙari ne a kan Asabarun Ubangiji, ban da kyautai da duk abin da kuka yi alƙawarin bayarwa.
Luka 2:41-42	Kowace shekara iyayen Yesu sukan je Urushalima don Idin Ƙetarewa. Sa’ad da yake ɗan shekara goma sha biyu, suka haura zuwa idi bisa ga al’ada.
Littafin Lissafi 29:1-6	A rana ta fari ta wata na bakwai ku yi taro mai tsarki… Rana ce da za ku busa ƙahoni. Ku miƙa hadaya ta ƙonawa mai ƙanshi mai daɗi ga Ubangiji: bijimi matashi guda ɗaya, rago ɗaya da ’yan raguna maza bakwai ’yan shekara guda, duka marasa lahani.
Littafin Lissafi 29:12-38	A rana ta goma sha biyar ta wata na bakwai ku yi taro mai tsarki, kada ku yi aikin yau da kullum. Ku yi wa Ubangiji idi har kwana bakwai… Ku miƙa hadaya ta abinci mai ƙanshi mai daɗi ga Ubangiji, wadda ta ƙunshi hadayun ƙonawa, hadayun hatsi da hadayun sha bisa ga abin da aka ƙayyade wa kowace rana.
Littafin Firistoci 16:2-34	Ubangiji ya ce wa Musa: “Ka gaya wa ɗan’uwanka Haruna kada ya shiga Wuri Mafi Tsarki ta bayan labule a duk lokacin da ya ga dama… Wannan zai zama ka’ida ta har abada a gare ku: za a yi kafara sau ɗaya a shekara saboda dukan zunuban Isra’ilawa.”
Nehemiya 8:14-18	Suka tarar a rubuce a cikin Doka cewa Isra’ilawa su zauna a bukkoki na wucin gadi a lokacin idin wata na bakwai… Tun daga zamanin Joshua ɗan Nun har zuwa wannan rana, Isra’ilawa ba su taɓa yin wannan idin haka ba.
1 Sarakuna 12:31-33	Yerobowam ya gina wuraren bauta a kan tuddai, ya naɗa firistoci daga kowane irin mutane… Ya kafa idi a rana ta goma sha biyar ta wata na takwas, kamar idin da ake yi a Yahuza, ya kuma miƙa hadayu a kan bagadi.
2 Tarihi 30:18-20	Ko da yake yawancin taron mutane da suka zo daga Ifraimu, Manassa, Issaka da Zabaluna ba su tsarkake kansu ba, suka ci Idin Ƙetarewa saɓanin abin da aka rubuta. Amma Hezekiya ya yi musu addu’a… Ubangiji kuwa ya warkar da mutanen.
Ishaya 1:11-15	“Mene ne yawan sadaukarwarku a gare Ni?” in ji Ubangiji… “Ba zan iya jure tarukanku marasa amfani ba… Hannuwanku cike suke da jini.”
Makoki 2:6-7	Ya lalatar da wurin zamansa kamar lambu; ya hallaka wurin taronsa. Ubangiji ya sa Sihiyona ta manta da bukukuwanta da Asabarunta da aka ƙayyade; cikin fushinsa mai zafi ya ƙi sarki da firist.
Littafin Firistoci 10:1-3	’Ya’yan Haruna, Nadab da Abihu, suka ɗauki farantan turarensu, suka sa wuta a ciki, suka zuba turare; suka miƙa wuta marar izini a gaban Ubangiji, saɓanin umarninsa. Sai wuta ta fito daga gaban Ubangiji ta cinye su.
Maimaitawar Shari’a 12:13-14	Ku yi hankali kada ku miƙa hadayunku na ƙonawa a duk inda kuka ga dama. Ku miƙa su a wurin da Ubangiji zai zaɓa a cikin ɗaya daga cikin kabilunku kaɗai.
Maimaitawar Shari’a 4:2	Kada ku ƙara kome a kan abin da na umarce ku, kada kuma ku rage kome daga ciki, amma ku kiyaye umarnin Ubangiji Allahnku da nake ba ku.
Matiyu 5:17-18	Kada ku yi zaton na zo ne domin in soke Doka ko Annabawa; ban zo domin in soke su ba, sai dai domin in cika su. Hakika ina gaya muku, har sai sama da ƙasa sun shuɗe, ko ƙaramin harafi ko ɗan ƙaramin layin rubutu ba zai taɓa shuɗewa daga cikin Doka ba.
Littafin Firistoci 23:14	Kada ku ci wani burodi, ko hatsi da aka gasa ko sabo, sai a ranar da kuka kawo wannan hadaya ga Allahnku. Wannan zai zama ka’ida ta har abada ga tsararraki masu zuwa, duk inda kuka zauna.
Littafin Firistoci 23:21	A wannan rana za ku yi shelar taro mai tsarki, kada ku yi aikin yau da kullum. Wannan zai zama ka’ida ta har abada ga tsararraki masu zuwa, duk inda kuka zauna.
Littafin Firistoci 23:31	Kada ku yi kowane irin aiki. Wannan zai zama ka’ida ta har abada ga tsararraki masu zuwa, duk inda kuka zauna.
Littafin Firistoci 23:41	Ku yi wannan idi ga Ubangiji har kwana bakwai a kowace shekara. Wannan zai zama ka’ida ta har abada ga tsararraki masu zuwa; ku yi idin a wata na bakwai.

Wannan shafi ɓangare ne na jerin da ke bincika dokokin Allah waɗanda ba za a iya yin biyayya da su ba sai Haikali yana Urushalima.

• Ƙari na 8a: Dokokin Allah da Ke Buƙatar Haikali
• Ƙari na 8b: Hadayun—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yi Su a Yau ba (Wannan shafi).
• Ƙari na 8c: Bukukuwan Littafi Mai Tsarki—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Ko Wanne a Yau ba
• Ƙari na 8d: Dokokin Tsarkakewa—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su Ba tare da Haikali ba
• Ƙari na 8e: Zakkoki da ’Ya’yan Fari—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau ba
• Ƙari na 8f: Hidimar Tarayya—Abincin Ƙarshe na Yesu shi ne Idin Ƙetarewa
• Ƙari na 8g: Dokokin Nazir da Wa’adi—Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau ba
• Ƙari na 8h: Biyayya Ta Ɗan-ɗan da Ta Alama da Ke Da Alaƙa da Haikali
• Ƙari na 8i: Gicciye da Haikali

Abin da Dokar ta Bukata a Haƙiƙa

Cikin dukan umarnan da aka ba Isra’ila, babu waɗanda aka bayyana dalla-dalla kamar hadayu. Allah ya bayyana komai dalla-dalla: irin dabbar, shekarunta, yanayinta, yadda za a yi da jinin, wurin bagaden, aikin firistoci, har ma da tufafin da za su sa yayin hidima. Kowace hadaya—hadayar ƙonawa, hadayar zunubi, hadayar laifi, hadayar zumunci da hadayar kullum—ta bi tsarin Allah wanda bai bar wurin tunanin mutum ko wata fassara dabam ba. “Firist zai yi haka… bagaden zai kasance a nan… za a sa jinin a can…” Dokar Allah tsari ce ta cikakkiyar biyayya, ba shawarwari da za a iya daidaitawa yadda aka ga dama ba.

Hadaya ba ta taɓa zama kawai “kashe dabba saboda Allah” ba. Aiki ne mai tsarki wanda ake yi ne kawai a farfajiyar Haikali (Firistoci 17:3-5; Maimaitawar Shari’a 12:5-6, 12:11-14), kuma firistoci tsarkakakku daga zuriyar Haruna ne kaɗai suke yi (Fitowa 28:1; 29:9; Firistoci 1:5; Lissafi 18:7), a ƙarƙashin yanayin tsarkin ibada kaɗai (Firistoci 7:19-21; 22:2-6). Mai bauta ba ya zaɓar wurin. Mai bauta ba ya zaɓar wanda zai yi hidimar. Mai bauta ba ya yanke shawarar yadda za a yi da jinin ko inda za a shafa shi. Allah ne ya tsara dukan tsarin, kuma biyayya tana buƙatar a kiyaye kowane dalla-dalla na wannan tsari (Fitowa 25:40; 26:30; Firistoci 10:1-3; Maimaitawar Shari’a 12:32).

Yadda Isra’ila Ta Yi Biyayya da Waɗannan Umarni a Dā

Sa’ad da Haikali yake tsaye, Isra’ila ta yi biyayya da waɗannan dokoki daidai yadda aka umarta. Zamanin Musa, Joshua, Sama’ila, Sulemanu, Hezekiya, Joshiya, Ezra da Nehemiya duk sun kusanci Allah ta wurin hadayun da Shi da Kansa ya kafa. Ba wanda ya maye gurbin bagaden. Ba wanda ya ƙirƙiro sabbin ibadu. Ba wanda ya miƙa hadayu a gidajensu ko a tarurrukan yankunansu. Har sarakuna—duk da dukan ikonsu—an hana su yin ayyukan da aka ware wa firistoci.

Nassi ya nuna sau da yawa cewa duk lokacin da Isra’ila ta yi ƙoƙarin sauya wannan tsari—ta wurin miƙa hadayu a wuraren da ba a ba da izini ba ko kuma ta bar waɗanda ba firistoci ba su yi ayyuka masu tsarki—Allah ya ƙi bautarsu, kuma sau da yawa ya kawo hukunci (1 Sama’ila 13:8-14; 2 Tarihi 26:16-21). Yin aminci yana nufin yin daidai abin da Allah ya faɗa, a wurin da Ya zaɓa, ta hannun bayin da Ya naɗa.

Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Biyayya da Waɗannan Umarni a Yau ba

Bayan da Romawa suka rushe Haikali a shekara ta 70 A.Z., ba zai yiwu a aiwatar da dukan tsarin hadayu ba. Ba don Allah ya soke shi ba ne, sai don tsarin da Allah ya bayar, wanda ake buƙata domin yin biyayya da waɗannan umarni, babu shi kuma. Babu Haikali, babu bagade, babu Wuri Mafi Tsarki, babu firistoci tsarkakakku, babu tsarin tsarki da aka kafa, kuma babu wani wuri a duniya da aka ba da izini a miƙa jinin hadaya a gaban Allah.

Idan babu waɗannan abubuwa, babu wani abu da ake kira “yin iya ƙoƙarinmu” ko “kiyaye ruhin dokar.” Biyayya tana buƙatar yanayin da Allah ya kafa. Idan waɗannan yanayi sun ɓace, ba zai yiwu a yi biyayya ba—ba don mun ƙi yin biyayya ba, sai don Allah da kansa ya kawar da kayan aikin da ake buƙata domin cika waɗannan takamaiman umarni.

Abin da Daniyel Ya Yi Annabci Game da Ƙarewar Hadayu

Nassosi da kansu sun riga sun faɗi cewa hadayu za su ƙare—ba don Allah ya soke su ba, sai don za a rushe Haikali. Daniyel ya rubuta cewa “hadaya da hadayar gari za su ƙare” (Daniyel 9:27), amma ya bayyana dalilin: rundunonin maƙiya za su rushe birnin da Wuri Mai Tsarki (Daniyel 9:26). A Daniyel 12:11, annabin ya sake cewa za a “ɗauke” hadaya ta kullum, kalmar da ke bayyana kawarwa ta hanyar tashin hankali da halaka, ba soke wata doka ba. Babu abin da ke cikin Daniyel da ke nuna cewa Allah ya sauya umarnansa. Hadayun sun ƙare ne domin aka mai da Haikali kufai, daidai yadda annabin ya faɗa. Wannan ya tabbatar da cewa Dokar kanta ba a taɓa ta ba; wurin da Allah ya zaɓa domin a yi biyayya ne kawai aka kawar.

Kuskuren Yin Hadayu na Alama ko na Ƙirƙirarru

Ƙungiyoyin Yahudawa Masu Bin Almasihu da yawa suna ƙoƙarin yin wasu sassa na tsarin hadayu a matsayin alama. Suna yin bukukuwan Idin Ƙetarewa su kira su “hadayar.” Suna ƙona turare a tarurruka. Suna kwaikwayon ibadu, kaɗa hadayu, kuma suna yin kamar suna “girmama Attaura” ta hanyar wasan kwaikwayo. Wasu kuma suna ƙirƙiro koyarwa irin ta “hadayu na annabci,” “hadayu na ruhaniya,” ko “atisayen Haikali na nan gaba.” Waɗannan ayyuka suna da kama da na addini, amma ba biyayya ba ne—ƙirƙirarru ne.

Allah bai taɓa neman hadayu na alama ba. Allah bai taɓa karɓar madadinsu waɗanda tunanin mutum ya ƙirƙiro ba. Kuma ba a girmama Allah sa’ad da mutane suke ƙoƙarin yin a wajen Haikali abin da Ya umarta a yi a cikinsa kaɗai. Kwaikwayon waɗannan umarni ba tare da Haikali ba ba aminci ba ne; raina ainihin daidaiton da Allah ya yi amfani da shi sa’ad da Ya kafa su ne.

Hadayun Suna Jiran Haikalin da Allah Kaɗai Zai Iya Maido da Shi

Tsarin hadayu bai ɓace ba, ba a soke shi ba, kuma ba a maye gurbinsa da ayyukan alama ko misalai na ruhaniya da mutane suka ƙirƙiro ba. Babu wani abu a cikin Doka, Annabawa, ko kalmomin Yesu da ya taɓa bayyana cewa umarnan game da hadayu sun ƙare. Yesu ya tabbatar da ingancin kowane sashe na Doka har abada, yana cewa ba ko ƙaramin alamar rubutu guda ɗaya ce za ta shuɗe ba sai sama da ƙasa sun shuɗe (Matta 5:17-18). Sama da ƙasa suna nan. Saboda haka, umarnan suna nan.

A cikin dukan Tsohon Alkawari, Allah ya yi alkawari sau da yawa cewa alkawarinsa da firistocin zuriyar Haruna zai kasance “na har abada” (Fitowa 29:9; Lissafi 25:13). Dokar ta kira ƙa’idojin hadayu “ka’ida ta har abada cikin dukan zamananku” (misali, Firistoci 16:34; 23:14, 23:21, 23:31, 23:41). Babu annabi ko guda da ya taɓa sanar da ƙarshen waɗannan umarni. A maimakon haka, annabawa suna magana game da nan gaba da al’ummai za su girmama Allah na Isra’ila, gidansa kuma zai zama “gidan addu’a ga dukan al’ummai” (Ishaya 56:7), ayar da Yesu ya yi ƙaulin ta domin ya kāre tsarkin Haikali (Markus 11:17). Yesu bai yi ƙaulin wannan aya don ya nuna ƙarshen Haikali ba, sai dai domin ya hukunta waɗanda suke ɓata shi.

Tun da Dokar ba ta taɓa soke waɗannan hadayu ba, kuma Yesu bai taɓa soke su ba, kuma Annabawa ba su taɓa koyar da sokewarsu ba, abin da za mu iya kammalawa shi ne kawai abin da Nassi ya yarda da shi: waɗannan umarni suna nan a matsayin ɓangare na Dokar Allah ta har abada, kuma ba za a iya yin biyayya da su a yau ba kawai domin abubuwan da Allah da kansa ya buƙata—Haikali, firistoci, bagade da tsarin tsarki—ba su samuwa.

Har sai Allah ya maido da abin da Shi da kansa ya kawar, halin da ya dace shi ne tawali’u—ba kwaikwayo ba. Ba ma ƙoƙarin sake ƙirƙirar abin da Allah ya dakatar. Ba ma matsar da bagade, sauya wurin, sauya ibadar, ko ƙirƙiro nau’o’in alama. Muna amincewa da Dokar, muna girmama kamalarta, kuma muna ƙin ƙara ko rage wani abu daga abin da Allah ya umarta (Maimaitawar Shari’a 4:2). Duk abin da bai kai wannan ba, biyayya ce ta ɗan-ɗan, kuma biyayya ta ɗan-ɗan rashin biyayya ce.

Firistoci 17:3-5	Duk wani Ba’isra’ile da ya miƙa bijimi, ɗan rago ko akuya a sansani ko a waje da sansani, maimakon ya kawo ta ƙofar alfarwar sujada, ya yi laifin zubar da jini. Dole ne su kawo hadayunsu ga Ubangiji a ƙofar alfarwar sujada…
Maimaitawar Shari’a 12:5-6	Amma ku nemi wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa daga cikin dukan kabilunku domin ya sa Sunansa a wurin, inda zai zauna. A can za ku kawo hadayun ƙonawarku da hadayunku…
Maimaitawar Shari’a 12:11-14	Sa’an nan zuwa wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa domin mazaunin Sunansa—can za ku kawo dukan abin da na umarce ku… Ku yi hankali kada ku miƙa hadayun ƙonawarku a duk wurin da kuka ga dama…
Fitowa 28:1	A kawo maka Haruna ɗan’uwanka daga cikin Isra’ilawa, tare da ’ya’yansa maza, domin su yi mini hidima a matsayin firistoci…
Fitowa 29:9	A ɗaura musu rawuna. Aikin firistoci nasu ne bisa ƙa’idar dindindin…
Firistoci 1:5	Za ku yanka bijimin a gaban Ubangiji, sa’an nan ’ya’yan Haruna maza, firistocin, za su kawo jinin bijimin su yayyafa shi a gefen bagaden…
Lissafi 18:7	Kai da ’ya’yanka maza ne kaɗai za ku iya yin aikin firistoci. Ina ba ku aikin firistoci a matsayin kyauta…
Firistoci 7:19-21	Duk naman da ya taɓa wani abu marar tsarki, kada a ci shi. Duk wanda ya ci naman hadayar zumunci alhali yana cikin rashin tsarki, za a ware shi daga cikin mutanensa…
Firistoci 22:2-6	Ka gaya wa Haruna da ’ya’yansa maza su girmama hadayu masu tsarki waɗanda Isra’ilawa suka keɓe mini… Idan firist ya zama marar tsarki, kada ya ci wani abu daga cikin hadayu masu tsarki sai ya tsarkaka…
Fitowa 25:40	Ka lura ka yi su bisa tsarin da aka nuna maka a kan dutse.
Fitowa 26:30	Ka kafa alfarwa bisa tsarin da aka nuna maka a kan dutse.
Firistoci 10:1-3	Nadab da Abihu suka miƙa wa Ubangiji wuta marar izini, ba daidai da umarninsa ba. Sai wuta ta fito daga gaban Ubangiji ta cinye su…
Maimaitawar Shari’a 12:32	Ku lura ku aikata dukan abin da na umarce ku; kada ku ƙara masa ko ku rage daga gare shi.
1 Sama’ila 13:8-14	Saul ya miƙa hadayar ƙonawar da kansa. Sama’ila ya ce, “Ka yi babban wauta. Ba ka kiyaye umarnin da Ubangiji Allahnka ya ba ka ba…”
2 Tarihi 26:16-21	Uzziya ya shiga Haikalin Ubangiji domin ya ƙona turare a kan bagade. Firistoci suka yi hamayya da shi. Ubangiji ya buge shi da kuturta…
Daniyel 9:26	Mutanen mai mulkin da zai zo za su rushe birnin da Wuri Mai Tsarki…
Daniyel 9:27	A tsakiyar makon zai kawo ƙarshen hadaya da hadayar gari…
Daniyel 12:11	Daga lokacin da aka ɗauke hadaya ta kullum, aka kuma kafa abin ƙyama mai kawo halaka…
Ishaya 56:7	Za a kira gidana gidan addu’a ga dukan al’ummai…
Markus 11:17	“Za a kira gidana gidan addu’a ga dukan al’ummai,” amma ku kun mai da shi kogon ’yan fashi.
Matta 5:17-18	Kada ku yi zaton na zo ne in soke Doka ko Annabawa… ko ƙaramin harafi ba zai ɓace ba sai an cika kome.
Lissafi 25:13	Shi da zuriyarsa za su sami alkawarin firistoci na dindindin…
Firistoci 16:34	Wannan zai zama ƙa’ida ta dindindin a gare ku…
Firistoci 23:14	Wannan zai zama ƙa’ida ta dindindin ga tsararraki masu zuwa…
Firistoci 23:21	Wannan zai zama ƙa’ida ta dindindin ga tsararraki masu zuwa…
Firistoci 23:31	Wannan zai zama ƙa’ida ta dindindin ga tsararraki masu zuwa…
Firistoci 23:41	Wannan zai zama ƙa’ida ta dindindin ga tsararraki masu zuwa…
Maimaitawar Shari’a 4:2	Kada ku ƙara wani abu a kan abin da na umarce ku, kada kuma ku rage daga gare shi, amma ku kiyaye umarnan Ubangiji Allahnku waɗanda na ba ku.

Wannan shafi ɓangare ne na jerin da ke bincika dokokin Allah waɗanda ba za a iya yin biyayya da su ba sai lokacin da Haikali yake a Urushalima.

• Ƙari na 8a: Dokokin Allah da Suke Buƙatar Haikali (Wannan shafi).
• Ƙari na 8b: Hadayu — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau ba
• Ƙari na 8c: Bukukuwan Littafi Mai Tsarki — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Ko Ɗaya Daga Cikinsu a Yau ba
• Ƙari na 8d: Dokokin Tsarkakewa — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su ba Idan Babu Haikali
• Ƙari na 8e: Zakkoki da ’Ya’yan Fari — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau ba
• Ƙari na 8f: Hidimar Tarayya — Jibin Ƙarshe na Yesu Ƙetarewa ne
• Ƙari na 8g: Dokokin Nazarawa da Alkawura — Dalilin da Ya Sa Ba Za a Iya Yin Su a Yau ba
• Ƙari na 8h: Yin Biyayya a Ɗan Ɓangare da Ta Alama Game da Haikali
• Ƙari na 8i: Gicciye da Haikali

Gabatarwa

Tun farko, Allah ya ƙaddara cewa wasu sassa na Dokarsa za a aiwatar da su ne kawai a wuri guda na musamman: Haikalin da Ya zaɓa ya sa Sunansa a wurin (Maimaitawar Shari’a 12:5-6, 12:11). Dokoki da yawa da aka ba Isra’ila—hadayu, sadakoki, bukukuwan tsarkakewa, alkawura, da ayyukan firistocin Lawi—sun dogara ne ga bagadi na zahiri, firistoci zuriyar Haruna, da tsarin tsarki da yake kasancewa ne kawai sa’ad da Haikali yake tsaye. Babu wani annabi, ko ma Yesu, da ya taɓa koyar da cewa za a iya mayar da waɗannan dokokin zuwa wani wuri dabam, a daidaita su da sababbin yanayi, a musanya su da ayyuka na alama, ko a yi musu biyayya a wani ɓangare kawai. Biyayya ta gaskiya ta kasance mai sauƙi koyaushe: ko dai mu yi daidai da abin da Allah ya umarta, ko kuwa ba mu yi biyayya ba: “Kada ku ƙara ko ku rage daga abin da na umarce ku, sai dai ku kiyaye umarnan Ubangiji Allahnku da nake ba ku” (Maimaitawar Shari’a 4:2. Duba kuma Maimaitawar Shari’a 12:32; Joshuwa 1:7).

Canjin Yanayi

Bayan rushewar Haikali a Urushalima a shekara ta 70 A.Z., yanayin ya canja. Ba don Dokar ta canja ba—Dokar Allah tana nan cikakkiya kuma madawwamiya—amma domin abubuwan da Allah ya buƙata don cika waɗannan takamaiman dokokin ba su wanzu kuma. Idan babu Haikali, babu bagadi, babu firistoci da aka tsarkake, kuma babu tokar saniya ja, zai zama a zahiri ba zai yiwu a sake yin abin da tsararraki tun daga Musa, Joshuwa, Dauda, Hezekiya, Ezra da manzanni suka yi da aminci ba. Matsalar ba rashin son yi ba ce; matsalar ita ce rashin yiwuwar yi. Allah da kansa ne ya rufe wannan ƙofa (Makoki 2:6-7), kuma babu wani mutum da yake da ikon ƙirƙiro wata dabam.

Kuskuren Ƙirƙiro Biyayya ko Biyayya ta Alama

Duk da haka, ƙungiyoyi da yawa na Masihiyya da ke ƙoƙarin dawo da wasu abubuwa na rayuwar Isra’ilawa sun ƙirƙiro rage-raɓe, na alama, ko sababbin sigogi na waɗannan dokoki. Suna gudanar da bukukuwa da Attaura ba ta taɓa umartawa ba. Suna ƙirƙiro “atisayen bukukuwa” da “bukukuwan annabci” domin su maye gurbin abin da a dā yake buƙatar hadayu, firistoci, da bagadi mai tsarki. Suna kiran abin da suka ƙirƙiro “biyayya,” alhali a zahiri ƙirƙirarrun abubuwa ne na mutane kawai da aka lulluɓe da kalmomin Littafi Mai Tsarki. Wataƙila nufin nasu ya bayyana da gaskiya, amma gaskiyar ba ta canja ba: babu wani abu da ake kira yin biyayya a wani ɓangare kawai sa’ad da Allah ya fayyace kowane dalla-dalla na abin da Ya buƙata.

Shin Allah Yana Karɓar Ƙoƙarinmu na Yin Abin da Ya Hana?

Ɗaya daga cikin ra’ayoyin da suka fi cutarwa da ke yaɗuwa a yau shi ne imanin cewa Allah yana jin daɗi sa’ad da muka “yi iya ƙoƙarinmu” don mu yi biyayya da dokokin da suka dogara ga Haikali, kamar dai rushewar Haikalin ya faru ne saɓanin nufinsa, kuma mu, ta ayyukan alama, za mu iya ko ta yaya mu ƙarfafa shi. Wannan babban rashin fahimta ne. Allah ba ya buƙatar abubuwan da muka ƙirƙiro don maye gurbin abin da aka umarta. Ba ya buƙatar abubuwan maye na alama. Kuma ba a girmama shi sa’ad da muka yi banza da takamaiman umarnansa domin mu ƙirƙiri namu hanyoyin yin biyayya. Idan Allah ya umarta cewa a yi wasu dokoki ne kawai a wurin da Ya zaɓa, tare da firistocin da Ya naɗa, a bisa bagadin da Ya tsarkake (Maimaitawar Shari’a 12:13-14), to ƙoƙarin yin su a wani wuri dabam—ko ta wata hanya dabam—ba ibada ba ce. Rashin biyayya ce. Ba a cire Haikalin ne bisa kuskure ba; an cire shi ne bisa ga umarnin Allah. Yin kamar za mu iya sake ƙirƙirar abin da Shi da kansa ya dakatar ba aminci ba ne, sai dai ɗaukar kai: “Shin, Ubangiji yana jin daɗin hadayu na ƙonawa da sadakoki kamar jin daɗin yin biyayya da muryar Ubangiji? Ga shi, yin biyayya ya fi hadaya” (1 Sama’ila 15:22).

Manufar Wannan Jerin

Manufar wannan jerin ita ce a bayyana wannan gaskiya a sarari. Ba mu ƙin kowace doka. Ba mu rage muhimmancin Haikali ba. Ba mu zaɓar dokokin da za mu yi musu biyayya ko mu yi watsi da su ba. Burinmu shi ne mu nuna daidai abin da Dokar ta umarta, yadda aka yi biyayya da waɗannan dokoki a dā, da kuma dalilin da ya sa ba za a iya yin biyayya da su a yau ba. Za mu kasance da aminci ga Nassosi ba tare da ƙari, sauye-sauye, ko ƙirƙirarrun mutane ba (Maimaitawar Shari’a 4:2; 12:32; Joshuwa 1:7). Kowane mai karatu zai fahimci cewa rashin yiwuwar yin su a yau ba tawaye ba ne, sai dai kawai rashin tsarin da Allah da kansa ya buƙata.

Saboda haka, za mu fara da tushe: abin da Dokar ta umarta da gaske—da kuma dalilin da ya sa wannan biyayya ta yiwu ne kawai sa’ad da Haikali yake.

Maimaitawar Shari’a 12:32	Ku lura ku aikata duk abin da na umarce ku; kada ku ƙara ko ku rage daga gare shi.
Joshuwa 1:7	Ku mai da hankali ku kiyaye dukan dokar da bawana Musa ya ba ku; kada ku kauce daga gare ta zuwa dama ko hagu, domin ku yi nasara a duk inda kuka tafi.
Maimaitawar Shari’a 12:5-6	Amma ku nemi wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa daga cikin dukan kabilunku domin ya sa Sunansa a wurin, ya kuma zauna a wurin. A can za ku kawo hadayunku na ƙonawa da sadakokinku…
Maimaitawar Shari’a 12:11	Sa’an nan zuwa wurin da Ubangiji Allahnku zai zaɓa ya zama mazaunin Sunansa—can za ku kawo dukan abin da na umarce ku…
Maimaitawar Shari’a 4:2	Kada ku ƙara daga abin da na umarce ku, kada kuma ku rage daga gare shi, amma ku kiyaye umarnan Ubangiji Allahnku…
Makoki 2:6-7	Ya lalatar da mazauninsa kamar lambu; ya rushe wurin taruwarsa. Ubangiji ya ƙi bagadinsa, ya kuma yashe Wuri Mai Tsarkinsa…
Maimaitawar Shari’a 12:13-14	Ku yi hankali kada ku miƙa hadayunku na ƙonawa a duk inda kuka ga dama. Ku miƙa su kawai a wurin da Ubangiji zai zaɓa…
1 Sama’ila 15:22	Shin, Ubangiji yana jin daɗin hadayu na ƙonawa da sadakoki kamar yadda yake jin daɗin yin biyayya ga Ubangiji? Yin biyayya ya fi hadaya…

Wannan shafi ɓangare ne na jerin da ya yi magana a kan haɗuwar da Allah yake karɓa, kuma yana bin wannan jeri:

1. Ƙari na 7a: Budurwai, Zawarawa, da Mata da Aka Saki: Haɗuwar da Allah Yake Karɓa.
2. Ƙari na 7b: Takardar Saki — Gaskiya da Tatsuniyoyi.
3. Ƙari na 7c: Markus 10:11-12 da Daidaita Zina na Ƙarya.
4. Ƙari na 7d: Tambayoyi da Amsoshi — Budurwai, Zawarawa, da Mata da Aka Saki (Shafin yanzu).

Mene ne aure, bisa ga ma’anar Allah?

Tun daga farko, Nassosi sun bayyana cewa ba bikin aure, alƙawura, ko hukumomin ’yan Adam ne ke ayyana aure ba, sai dai lokacin da mace—ko budurwa ce ko gwauruwa—ta yi jima’i da namiji. Wannan saduwa ta farko ita ce abin da Allah da kansa yake ɗauka a matsayin haɗuwar rayuka biyu su zama nama ɗaya. Littafi Mai Tsarki ya nuna a kai a kai cewa ta wurin wannan alaƙar jima’i ne kaɗai mace take haɗuwa da namiji, kuma tana ci gaba da kasancewa daure da shi har mutuwarsa. A kan wannan tushe—wanda ya bayyana a Nassosi—muke nazarin tambayoyin da aka saba yi game da budurwai, zawarawa, da matan da aka saki, kuma muke tona gurɓatattun fahimta da aka shigo da su saboda matsin lambar al’umma.

A nan mun tattara wasu daga cikin tambayoyin da aka fi yi game da abin da Littafi Mai Tsarki yake koyarwa da gaske a kan aure, zina, da saki. Manufarmu ita ce mu bayyana, bisa ga Nassi, fassarorin kuskure da aka yaɗa a tsawon lokaci, waɗanda sau da yawa suke saɓa wa dokokin Allah kai tsaye. Dukan amsoshin suna bin fahimtar Littafi Mai Tsarki wadda take kiyaye daidaito tsakanin Tsohon Alkawari da Sabon Alkawari.

Tambaya: Yaya batun Rahab? Karuwa ce, duk da haka ta yi aure kuma tana cikin zuriyar Yesu!

“Dukan abin da yake cikin birnin suka hallaka da kaifin takobi—maza da mata, manya da yara, da shanu, tumaki, da jakuna” (Yoshuwa 6:21). Rahab gwauruwa cesa’ad da ta haɗu da Isra’ilawa. Joshua ba zai taɓa yarda Bayahude ya auri macen Al’ummai da ba budurwa ba, sai dai idan ta tuba kuma gwauruwa ce; sai a lokacin ne za ta kasance a ’yance ta haɗu da wani mutum, bisa ga Dokar Allah.

Tambaya: Ashe Yesu bai zo ya gafarta mana zunubanmu ba?

I, ana gafarta kusan dukan zunubai sa’ad da rai ya tuba ya nemi Yesu, har da zina. Duk da haka, da zarar an gafarta masa, dole ne mutum ya bar dangantakar zina da yake cikinta. Wannan ya shafi dukan zunubai: dole ne ɓarawo ya daina sata, maƙaryaci ya daina ƙarya, mai saɓo ya daina saɓo, da sauransu. Haka nan, mazinaci ba zai iya ci gaba da dangantakar zina ba, yana sa ran cewa zunubin zina ya daina kasancewa.

Muddin mijin farko na matar yana da rai, ranta yana haɗe da nasa. Sa’ad da ya mutu, ransa yana komawa ga Allah (Mai-Wa’azi 12:7), kuma sai a lokacin ne ran matar yake ’yantuwa ya haɗu da ran wani mutum, idan ta so (Romawa 7:3). Allah ba ya gafarta zunubai tun kafin a aikata su—yana gafarta waɗanda aka riga aka aikata ne kawai. Idan mutum ya roƙi Allah gafara a coci, aka gafarta masa, amma a wannan daren ya kwana da wanda ba matarsa ko mijinta ba ne bisa ga Allah, to ya sake yin zina.

Tambaya: Ashe Littafi Mai Tsarki bai ce wa wanda ya tuba ba: “Duba, dukkan abubuwa sun zama sababbi”? Ashe hakan ba yana nufin zan iya farawa daga sifili ba?

A’a. Nassosin da suke magana game da sabuwar rayuwar mutumin da ya tuba suna magana ne a kan yadda Allah yake sa ran ya yi rayuwa bayan an gafarta masa zunubansa, kuma ba sa nufin an shafe sakamakon kurakuransa na baya.

I, manzo Bulus ya rubuta a aya ta 17 ta 2 Korintiyawa 5 cewa: “Saboda haka, in wani yana cikin Almasihu, sabon halitta ne; tsofaffin abubuwa sun shuɗe; duba, dukkan abubuwa sun zama sababbi,” a matsayin ƙarshe ga abin da ya faɗa ayoyi biyu a baya (aya ta 15): “Ya mutu domin kowa, don kada waɗanda suke da rai su ƙara rayuwa domin kansu, sai dai domin wanda ya mutu dominsu, aka kuma tashe shi.” Wannan ba shi da ko kaɗan alaƙa da Allah yana ba mace izinin sake farawa da rayuwar soyayyarta daga sifili, kamar yadda shugabannin duniya da yawa suke koyarwa.

Tambaya: Ashe Littafi Mai Tsarki bai ce Allah yana kau da kai ga zamanin jahilci ba?

Bulus ya yi amfani da furucin “zamanin jahilci” (Ayyukan Manzanni 17:30) sa’ad da yake wucewa ta Girka, yana magana da mutanen masu bautar gumaka waɗanda ba su taɓa jin labarin Allah na Isra’ila, Littafi Mai Tsarki, ko Yesu ba. Babu wanda yake karanta wannan rubutu da bai san waɗannan abubuwa ba kafin ya tuba.

Bugu da ƙari, wannan nassi yana magana ne a kan tuba da gafarar zunubai. Kalmar Allah ba ta ko nuna cewa babu gafara ga zunubin zina. Matsalar ita ce mutane da yawa ba gafarar zinan da aka riga aka aikata kaɗai suke so ba; suna kuma so su ci gaba da dangantakar zina—kuma Allah ba ya karɓar wannan, ko namiji ne ko mace.

Tambaya: Me ya sa ba a ce kome game da maza ba? Ashe maza ba sa yin zina?

I, maza ma suna yin zina, kuma hukuncin a zamanin Littafi Mai Tsarki ɗaya ne ga su biyun. Amma Allah yana ɗaukar yadda zina take faruwa daban-daban ga kowane jinsi. Babu alaƙa tsakanin budurcin namiji da haɗuwar ma’aurata. Mace ce, ba namiji ba, take ƙayyade ko dangantaka zina ce ko ba zina ba.

Bisa ga Littafi Mai Tsarki, namiji, ko yana da aure ko babu, yana yin zina duk lokacin da ya yi jima’i da macen da ba budurwa ko gwauruwa ba ce. Alal misali, idan namiji mai shekara 25 wanda bai taɓa saduwa da mace ba ya kwana da mace mai shekara 23 da ba budurwa ba ce, namijin ya yi zina, domin a wurin Allah matar wani mutum ce (Matiyu 5:32; Romawa 7:3; Firistoci 20:10; Kubawar Shari’a 22:22-24).

Tambaya: To, mace da aka sake/ta rabu ba za ta iya yin aure ba sa’ad da tsohon mijinta yana da rai, amma namiji ba sai ya jira tsohuwar matarsa ta mutu ba?

A’a, ba sai ya jira ba. Bisa ga Dokar Allah, namijin da ya rabu da matarsa bisa dalilan da Littafi Mai Tsarki ya amince da su (duba Matiyu 5:32) zai iya auren budurwa ko gwauruwa. Amma a gaskiya, a kusan dukkan lokuta a yau, namiji yana rabuwa da matarsa ya auri macen da aka sake ko ta rabu da mijinta, sa’an nan ya shiga zina, domin a wurin Allah, sabuwar matarsa ta wani mutum ce.

Tambaya: Tun da namiji ba ya yin zina sa’ad da ya auri budurwai ko zawarawa, wannan yana nufin Allah yana amincewa da auren mace fiye da ɗaya a yau?

A’a. Ba a yarda da auren mace fiye da ɗaya a zamaninmu ba saboda bisharar Yesu da kuma yadda ya tsananta aiwatar da Dokar Uba. Harafin Dokar, wadda aka bayar tun lokacin halitta (τὸ γράμμα τοῦ νόμου – to grámma tou nómou), ya tabbatar da cewa ran mace yana daure da mutum ɗaya kaɗai, amma bai ce ran namiji yana daure da mace ɗaya kaɗai ba. Shi ya sa a Nassosi ake kwatanta zina a ko da yaushe a matsayin zunubi ga mijin mace. Wannan shi ya sa Allah bai taɓa ce wa kakanninmu na dā da sarakuna mazinata ba, domin matansu budurwai ne ko zawarawa sa’ad da suka aure su.

Amma da zuwan Almasihu, mun sami cikakkiyar fahimtar Ruhun Dokar (τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου – to pneûma tou nómou). Yesu, wanda shi kaɗai ne mai magana da ya zo daga sama (Yohanna 3:13; Yohanna 12:48-50; Matiyu 17:5), ya koyar da cewa dukan dokokin Allah sun samo asali ne daga ƙauna da alherin halittunsa. Harafin Dokar shi ne bayyanarta; Ruhun Dokar kuwa shi ne ainihinta.

Game da zina kuwa, ko da yake harafin Dokar bai hana namiji kasancewa da mata fiye da ɗaya ba, muddin budurwai ne ko zawarawa, Ruhun Dokar bai yarda da irin wannan aiki ba. Me ya sa? Domin a yau hakan zai jawo wahala da ruɗani ga duk waɗanda abin ya shafa—kuma ƙaunar maƙwabcinka kamar kanka ita ce doka ta biyu mafi girma (Firistoci 19:18; Matiyu 22:39). A zamanin Littafi Mai Tsarki, wannan al’ada ce da al’umma ta amince da ita kuma take tsammani; a zamaninmu, ba abin karɓa ba ne ta kowace fuska.

Tambaya: Idan ma’auratan da suka rabu suka yanke shawarar sulhu su kuma dawo da aurensu fa, hakan ya dace?

I, ma’auratan za su iya sulhu, muddin:

1. A gaskiya mijin shi ne namijin farko da matar ta kwana da shi; in ba haka ba, auren bai inganta ba tun kafin rabuwarsu.
2. Matar ba ta kwana da wani namiji a lokacin rabuwarsu ba (Kubawar Shari’a 24:1-4; Irmiya 3:1).

Waɗannan amsoshi suna ƙarfafa cewa koyarwar Littafi Mai Tsarki game da aure da zina tana da daidaito kuma ba ta saɓani tun daga farko har zuwa ƙarshen Nassi. Ta wurin bin abin da Allah ya ƙaddara da aminci, muna guje wa karkatar da koyarwa, muna kuma kiyaye tsarkin haɗuwar da Allah ya kafa.

Farawa 2:24	Saboda haka mutum zai bar mahaifinsa da mahaifiyarsa, ya manne wa matarsa, su kuwa su zama nama ɗaya.
Yoshuwa 6:21	Suka keɓe birnin ga Ubangiji, suka hallaka da takobi dukan abubuwa masu rai da suke cikinsa—maza da mata, manya da yara, shanu, tumaki, da jakuna.
Mai-Wa’azi 12:7	Ƙurar ƙasa ta koma ƙasa kamar dā, ruhu kuma ya koma ga Allah wanda ya ba da shi.
Romawa 7:3	Saboda haka, idan tana tare da wani mutum sa’ad da mijinta yana da rai, za a kira ta mazinaciya; amma idan mijinta ya mutu, ta ’yantu daga wannan doka, ba mazinaciya ba ce ko da ta auri wani mutum.
2 Korintiyawa 5:15	Ya mutu domin kowa, don kada waɗanda suke da rai su ƙara rayuwa domin kansu, sai dai domin wanda ya mutu dominsu, aka kuma tashe shi.
2 Korintiyawa 5:17	Saboda haka, in wani yana cikin Almasihu, sabon halitta ne; tsofaffin abubuwa sun shuɗe; duba, dukkan abubuwa sun zama sababbi.
Ayyukan Manzanni 17:30	A dā Allah ya kau da kai ga irin wannan jahilci, amma yanzu yana umartar dukan mutane ko’ina su tuba.
Matiyu 5:32	Amma ina gaya muku, duk wanda ya saki matarsa, in ba saboda fasikanci ba, yana sa ta yin zina; duk wanda ya auri macen da aka sake kuwa, yana yin zina.
Firistoci 20:10	Idan mutum ya yi zina da matar wani, dole ne a kashe su duka biyun: mazinacin da mazinaciyar.
Kubawar Shari’a 22:22-24	Idan aka sami mutum yana kwance da matar wani, dole ne a kashe mutumin da ya kwana da matar da matar da kanta. Dole ne ku kawar da mugunta daga Isra’ila. Idan aka sami budurwa da aka yi alkawarin aurenta tare da wani mutum a cikin birni, ya kwana da ita, za ku kai su duka biyu ƙofar birnin nan, ku jefe su har su mutu.
Ƙidaya 31:17-18	Saboda haka, ku kashe dukan samari, ku kuma kashe kowace mace da ta taɓa kwana da namiji. Amma ku bar wa kanku da rai dukan ’yan mata da ba su taɓa kwana da namiji ba.
Alƙalawa 21:11	Ga abin da za ku yi: ku hallaka kowane namiji da kowace mace da ta taɓa kwana da namiji.
Kubawar Shari’a 20:13-14	Sa’ad da Ubangiji Allahnku ya ba da birnin a hannunku, ku kashe dukan maza da takobi. Amma matan, yara, dabbobi, da duk sauran abubuwan da suke cikin birnin—dukan ganimar cikinsa—za ku iya karɓa wa kanku. Za ku iya amfani da ganimar da Ubangiji Allahnku ya ba ku daga maƙiyanku.
Kubawar Shari’a 24:1-4	Idan mutum ya ɗauki mace ya aure ta, amma ba ta sami tagomashi a idanunsa ba domin ya sami wani abin kunya a cikinta, ya rubuta mata takardar saki, ya kore ta daga gidansa, ta bar gidansa ta zama matar wani mutum, mijin na biyu kuma ya ƙi ta ya rubuta mata takardar saki, ko ya mutu, to, mijinta na farko da ya sake ta kada ya sake ɗauke ta ta koma wurinsa.
Irmiya 3:1	Suna cewa, “Idan mutum ya saki matarsa, ta bar shi ta auri wani mutum, zai koma wurinta kuma? Ashe wannan ƙasa ba za ta ƙazantu ƙwarai ba?” Amma kai, ka yi karuwanci da masoya da yawa—duk da haka ka koma wurina, in ji Ubangiji.
Firistoci 19:18	Kada ka rama, kada ka riƙe ƙiyayya a ranka ga ’ya’yan maza na mutanenka, amma ka ƙaunaci maƙwabcinka kamar kanka. Ni ne Ubangiji.
Matiyu 22:39	Na biyun kuma yana kama da shi: “Ka ƙaunaci maƙwabcinka kamar kanka.”
Yohanna 3:13	Ba wanda ya hau sama, sai wanda ya sauko daga sama—Ɗan Mutum wanda yake cikin sama.
Yohanna 12:48-50	Duk wanda ya ƙi ni, bai kuma karɓi maganata ba, yana da mai shari’a: maganar da na faɗa ce za ta hukunta shi a ranar ƙarshe. Gama ban yi magana da kaina ba, amma Uban da ya aiko ni ne ya umarce ni abin da zan faɗa da yadda zan faɗa. Na kuma sani umarninsa yana kaiwa ga rai madawwami. Saboda haka, duk abin da nake faɗa shi ne abin da Uba ya gaya mini in faɗa.
Matiyu 17:5	Yana cikin magana, sai ga wani gajimare mai haske ya lulluɓe su, murya kuma ta fito daga cikin gajimaren, ta ce, “Wannan Ɗana ne ƙaunataccena, wanda nake jin daɗinsa ƙwarai; ku saurare shi.”